از جنگ هسته‌ای تا مقاومت دارویی؛ دانشمندان ۱۷ تهدید پیش‌روی بشر را تعیین کرده‌اند

گروهی از دانشمندان با بررسی خطرهای قرن حاضر، سناریوهایی را شناسایی کرده‌اند که پیامدهایشان ممکن است آینده‌ی انسان را برای همیشه تغییر دهد.

بشر در طول تاریخ از جنگ‌ها، همه‌گیری‌ها و فجایع طبیعی بسیاری جان سالم به در برده است؛ اما آیا ممکن است در آینده با تهدیدی روبه‌رو شود که راهی برای نجات از آن وجود نداشته باشد؟ گروهی متشکل از ۳۷ متخصص بین‌المللی در گزارشی تازه، ۱۷ تهدید فاجعه‌بار برای سلامت و بقای انسان در قرن حاضر شناسایی کرده‌اند که دو مورد از آن‌ها حتی ممکن است به انقراض بشر منجر شوند.

به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، پژوهشگران پس از بررسی صدها خطر احتمالی، ۱۷ مورد را در دسته‌ی تهدیدهای فاجعه‌بار قرار دادند. در میان آن‌ها، جنگ هسته‌ای و استفاده‌ی مخرب از هوش مصنوعی در بالاترین سطح خطر قرار گرفته‌اند. البته کارشناسان تأکید می‌کنند که احتمال وقوع سناریوهای منتهی به انقراض بشر زیاد نیست؛ بااین‌حال، پیامدهای احتمالی آن‌ها به‌اندازه‌ای شدید است که نمی‌توان نادیده‌شان گرفت.

پروفسور کریستوفر موری، مدیر مؤسسه‌ی سنجش و ارزیابی سلامت دانشگاه واشنگتن و یکی از رؤسای کمیسیون، می‌گوید مهم‌ترین ویژگی تهدیدهای شناسایی‌شده، ارتباط نزدیک آن‌ها با یکدیگر است. به‌گفته‌ی او، مقابله با چنین خطرهایی نیازمند رویکردی هماهنگ است و نمی‌توان هر تهدید را جداگانه مدیریت کرد.

جنگ هسته‌ای دهه‌هاست که به‌عنوان یکی از جدی‌ترین تهدیدهای موجودیت انسان شناخته می‌شود. بااین‌حال، برخی متخصصان تسلیحات هسته‌ای هشدار می‌دهند که حساسیت عمومی نسبت به این خطر در مقایسه با دوران جنگ سرد کاهش یافته است. در مقابل، خطرهای هوش مصنوعی پدیده‌ای جدیدتر به شمار می‌روند. گسترش سریع این فناوری پرسش‌های مهمی درباره‌ی امکان سوءاستفاده از سیستم‌های پیشرفته و پیامدهای آن برای امنیت جهانی ایجاد کرده است.

اگرچه درباره‌ی میزان خطر وجودی هوش مصنوعی میان پژوهشگران اتفاق‌نظر وجود ندارد، کمیسیون استفاده‌ی مخرب از این فناوری را در کنار جنگ هسته‌ای، یکی از دو تهدیدی ارزیابی می‌کند که به‌طور بالقوه می‌توانند به نابودی نسل بشر منجر شوند.

تهدیدهایی که آینده‌ی بشر را به خطر می‌اندازند، همیشه از جنس جنگ و فاجعه‌های ناگهانی نیستند

بااین‌حال، گزارش فقط به این دو سناریوی شدید محدود نمی‌شود. تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، بیماری‌های عفونی و مقاومت میکروبی نیز از جمله خطرهایی هستند که سلامت میلیون‌ها نفر را در دهه‌های آینده تهدید می‌کنند.

یکی از یافته‌های مهم گزارش، ارتباط پیچیده‌ی بحران‌های جهانی با یکدیگر است. برای مثال، تغییرات اقلیمی فقط با افزایش دما و مرگ‌ومیر ناشی از گرمای شدید همراه نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز گسترش بیماری‌ها و اختلال در خدمات درمانی شود.

وقوع سیل و طوفان ممکن است تأمین خون و سایر خدمات ضروری سلامت را مختل کند. همچنین، آب‌های آلوده‌ی باقی‌مانده از سیل می‌توانند باکتری‌های خطرناک را منتشر کنند و افزایش دما نیز شرایط گسترش حشرات ناقل بیماری به مناطق جدید را فراهم می‌کند.

جنگل‌زدایی نمونه‌ی دیگری از ارتباط میان تهدیدها است. تخریب زیستگاه‌های طبیعی، انسان‌ها را بیشتر در معرض تماس با حیوانات وحشی قرار می‌دهد و احتمال انتقال عوامل بیماری‌زا از حیوان به انسان را افزایش می‌دهد؛ اتفاقی که می‌تواند زمینه‌ساز همه‌گیری‌های تازه شود.

در چنین شرایطی، مقاومت میکروبی بحران را پیچیده‌تر می‌کند. باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک و قارچ‌های مقاوم به دارو ممکن است درطول ۲۵ سال آینده جان میلیون‌ها نفر را به خطر بیندازند؛ به‌ویژه اگر ابداع درمان‌های جدید نتواند با سرعت گسترش مقاومت دارویی همراه شود.

ریچارد هورتون، سردبیر مجله‌ی لنست، معتقد است برای مقابله با خطرهای پیش‌روی بشریت باید از نگاه محدود به بحران‌های منفرد فاصله گرفت و مجموعه‌ی تهدیدها را در چارچوبی گسترده‌تر بررسی کرد.

۱. استفاده‌ی مخرب از هوش مصنوعی، از جمله برای ساخت سلاح‌های زیستی

۱۵. پیری ناسالم و افزایش بیماری‌ها و ناتوانی‌های دوران سالمندی

پژوهشگران تأکید می‌کنند که قرارگرفتن عوامل انتخاب‌شده در فهرست تهدیدهای فاجعه‌بار به معنای یکسان‌بودن شدت خطر یا احتمال وقوع آن‌ها نیست. همچنین، برخورداری دو تهدید نخست از ظرفیت انقراض انسان به این معنا نیست که چنین سرنوشتی حتماً یا به احتمال زیاد رخ خواهد داد.

پژوهشگران برای نشان‌دادن شدت خطرها، آن‌ها را در قالب هرمی طبقه‌بندی کرده‌اند. در رأس این هرم، جنگ هسته‌ای و استفاده‌ی مخرب از هوش مصنوعی قرار دارند. ۱۵ تهدید فاجعه‌بار دیگر در سطح بعدی جای گرفته‌اند و در بخش‌های پایین‌تر نیز ۳۱۴ خطر عمده و عوامل مرتبط با آن‌ها بررسی شده‌اند.

برخلاف جنگ هسته‌ای، خطرهایی مانند آلودگی هوا، چاقی و مقاومت میکروبی بی‌سروصدا پیش می‌روند و درحال‌حاضر سلامت میلیون‌ها نفر را تهدید می‌کنند

برآورد کمیسیون نشان می‌دهد که مجموع ۱۷ تهدید اصلی ممکن است تا سال ۲۱۰۰ معادل یک میلیارد سال زندگی سالم را از بشر بگیرد. این برآورد براساس شاخص DALY انجام شده است؛ معیاری که برای سنجش بار بیماری‌ها و مشکلات سلامت استفاده می‌شود. هر واحد DALY معادل یک سال زندگی سالم ازدست‌رفته بر اثر مرگ زودرس یا زندگی با بیماری و ناتوانی است.

البته عدد یک میلیارد به معنای مرگ یک میلیارد نفر نیست، بلکه مجموع سال‌های زندگی سالمی را نشان می‌دهد که ممکن است از دست بروند. نویسندگان تأکید می‌کنند که چنین برآوردی براساس سناریوی اقدام‌نکردن برای مهار تهدیدها مطرح شده است و نباید آن را پیش‌بینی قطعی آینده دانست.

کمیسیون برای کاهش خطرها، برنامه‌ای سه‌بخشی را پیشنهاد می‌کند که بر افزایش آمادگی جهانی، سرمایه‌گذاری در پیشرفت‌های علمی و پایش مستمر تهدیدها استوار است.

در بخش نخست، دولت‌ها باید برای مواجهه با بحران‌های احتمالی برنامه‌ریزی کنند و منابع مالی لازم را در اختیار جوامع آسیب‌پذیر قرار دهند. بخش دوم بر ساخت واکسن‌ها، داروهای جدید و فناوری‌های مرتبط با اقلیم و دسترسی عادلانه به آن‌ها تأکید دارد. بخش سوم نیز به نظارت مداوم بر خطرها اختصاص یافته است. به‌گفته‌ی پژوهشگران، بدون اطلاعات دقیق درباره‌ی شدت و گستردگی تهدیدها، تصمیم‌گیری مؤثر برای مقابله با آن‌ها ممکن نخواهد بود.

نویسندگان در سرمقاله‌ی همراه پژوهش یادآور می‌شوند که فهرست ۱۷ تهدید، رتبه‌بندی ثابت و تغییرناپذیری نیست. پیشرفت فناوری، یافته‌های علمی تازه و تحولات جهانی می‌توانند در دهه‌های آینده جایگاه خطرها را تغییر دهند.

بسیاری از خطرهای شناسایی‌شده اجتناب‌ناپذیر نیستند و می‌توان با سیاست‌گذاری مناسب، همکاری بین‌المللی و سرمایه‌گذاری در سلامت عمومی از شدت آن‌ها کاست

برای مثال، تغییرات اقلیمی درحال‌حاضر در گروه تهدیدهای مستقیم منتهی به انقراض قرار ندارد، اما پژوهشگران هشدار می‌دهند که ادامه‌ی انتشار کنترل‌نشده‌ی گازهای گلخانه‌ای ممکن است در قرن‌های آینده این بحران را به تهدیدی در سطح انقراض تبدیل کند.

ناتالیا کانم، یکی دیگر از رؤسای کمیسیون، می‌گوید رویدادهای سال‌های اخیر نشان داده‌اند که ثبات جهانی می‌تواند با سرعت زیادی به بحران تبدیل شود و واکنش پس از وقوع فاجعه، هزینه‌های سنگینی دارد. او همچنین هشدار می‌دهد که تهدیدهای جهانی سلامت، نابرابری‌های موجود را تشدید می‌کنند و بیشترین آسیب را به جوامع محروم و آسیب‌پذیر می‌رسانند.

بااین‌حال، پیام اصلی گزارش این است که آینده از پیش تعیین نشده است. به‌باور نویسندگان، تصمیم‌هایی که دولت‌ها و جوامع امروز می‌گیرند، می‌توانند شدت بسیاری از تهدیدهای قرن حاضر را کاهش دهند.