چگونه فریب پیامک‌های جعلی را نخوریم؟ روش تشخیص اپلیکیشن‌های جعلی از اصل

کلاهبرداران با ارسال پیامک‌های جعلی با عناوینی مثل ابلاغیه قضایی و نصب بدافزار، حساب‌های بانکی را خالی می‌کنند؛ چطور جلوی آن‌ها را بگیریم؟

پیامکی با این متن دریافت می‌کنید: «ابلاغیه قضایی برای شما صادر شده است؛ برای مشاهده جزئیات وارد لینک شوید.» چند ثانیه نگرانی، یک لمس روی صفحه و ماجرا شروع می‌شود. همین سناریوی ساده در سال‌های اخیر به یکی از رایج‌ترین راه‌های خالی‌شدن حساب بانکی کاربران ایرانی تبدیل شده است.پلیس فتا می‌گوید کلاهبرداران با ارسال پیامک‌هایی درباره‌ی ابلاغیه الکترونیکی، سهام عدالت و وام فوری، قربانیان را به صفحه‌ی فیشینگ می‌کشاندند و پس از نصب بدافزار از حساب آن‌ها برداشت می‌کنند.

خبر خوب این که برای فریب‌نخوردن لازم نیست متخصص امنیت باشید. در این مقاله توضیح داده‌ایم که پیامک فیشینگ چه نشانه‌هایی دارد، اپلیکیشن جعلی را با چه معیارهایی از نسخه اصلی جدا کنید و اگر غافل‌گیر شدید، در ساعت اول چه کاری باید انجام دهید.

فیشینگ (Phishing) یعنی فریب کاربر برای لو دادن اطلاعات حساس مثل شماره کارت، رمز دوم و رمز پویا. وقتی این فریب با پیامک انجام شود، به آن پیامک فیشینگ یا اسمیشینگ می‌گویند. در بیشتر موارد خبری از نفوذ پیچیده نیست؛ همه‌چیز به یک کلیک و اجازه‌ی اشتباه از سمت کاربر بسته است.

روش فیشینگ به چند دلیل در ایران خیلی خوب جواب داده است. اول اینکه خدمات دولتی و بانکی واقعا پیامکی‌اند و ما به دریافت پیام از ثنا، بانک و سامانه‌های دولتی عادت کرده‌ایم. دوم اینکه کلاهبرداران از موضوع‌های روز سوءاستفاده می‌کنند؛ پلیس فتا درباره‌ی پیام‌هایی با عنوان «به‌روزرسانی همراه‌بانک» و «رفع اختلال» که در دوران اختلال‌های بانکی پخش شد، هشدار داده است. سوم اینکه اگرچه رمز پویا مؤثر بود اما همه‌چیز را حل نکرد. به گفته‌ی بانک مرکزی، بعد از فعال‌سازی رمز پویا افشای اطلاعات کارت حدود ۹۰ درصد و فیشینگ درگاه‌های پرداخت حدود ۸۵ درصد کاهش یافت، اما مهاجمان به سراغ درگاه‌های جعلی و اپلیکیشن‌هایی رفتند که رمز دوم را هم به‌سرقت می‌برند.

وزارت ارتباطات می‌گوید سامانه‌ای با همکاری اپراتورها و پلیس فتا راه انداخته است که روزانه ده‌ها دامنه‌ی مشکوک را شناسایی و برای مسدودسازی ارسال می‌کند. این فیلتر مفید به‌نظر می‌رسد ولی تنها خط دفاعی محسوب نمی‌شود و درواقع آخرین خط دفاع انگشتی است که روی لینک نمی‌رود.

قبل از باز کردن لینک‌های موجود در پیامک‌ها موارد زیر را بررسی کنید:

صفحه‌ی فیشینگ فقط همان چیزی را می‌گیرد که شما تایپ می‌کنید. اپلیکیشن جعلی که روی گوشی نصب شود، سطح بالاتری از دسترسی دارد. چنین برنامه‌هایی می‌توانند به اطلاعات حساب، پیامک‌های بانکی، رمزهای یک‌بارمصرف و حتی کنترل گوشی دسترسی پیدا کنند. یعنی اگر رمز پویا هم بیاید، بدافزاری که پیامک‌ها را می‌خواند آن را پیش از شما می‌بیند.

سابقه‌ی حمله با اپ جعلی طولانی است. در سال ۱۴۰۰ اپلیکیشن‌های جعلی ۸ بانک ایرانی در گوگل‌پلی پیدا شد و پلیس فتا از حذف آن‌ها خبر داد؛ یکی از دلایل، نبودن اپلیکیشن رسمی بانک‌های ایرانی در گوگل‌پلی بود که این فرصت را برای سودجویان فراهم کرد. در آذر ۱۴۰۲ هم یافته‌های شرکت امنیتی Zimperium نشان داد کمپین بزرگی از نسخه‌های جعلی همراه‌بانک‌های سپه، ملت، تجارت، شهر، ملی، پاسارگاد و بلو در جریان است. شرکت Sophos پیش‌تر بدافزار را در نسخه‌های جعلی همراه‌بانک ملت، صادرات و رسالت گزارش کرده بود و کافه‌بازار به همین دلیل از کاربران خواست اپ‌های بانکی را از منابع نامعتبر دانلود نکنند.

شگرد امروز هم همان است، فقط بسته‌بندی‌اش به‌روز می‌شود: پیام «نسخه‌ی جدید همراه‌بانک» یا «رفع اختلال»، لینکی که شما را به نصب فایل می‌برد و بعد درخواست‌هایی که خیلی ساده‌اند: «اجازه بدهید برنامه درست کار کند.» همین اجازه‌ها بدافزار را به ابزار سرقت تبدیل می‌کنند.

اگر به‌هر دلیلی فریب پیامک یا اپلیکیشن‌های جعلی و کلاهبردار را خورده‌اید، اقدامات زیر در اولویت هستند:

همچنین می‌توانید سری به مقاله‌ی نشت اطلاعات چیست بزنید که راهکارهای جامعی برای این شرایط ارائه داده است.