داستان فور؛ از پشت صحنه صرافی‌ها تا بازپس‌گیری حق مالکیت

روایت تیمی که سال‌ها برای صرافی‌ها زیرساخت توسعه داده و حالا سراغ دغدغه‌ای قدیمی برای دسترسی کم‌دردسر و با اختیار بیشتر افراد به دارایی‌شان رفته است.

خریدن رمزارز معمولا با نگاه‌کردن به قیمت شروع می‌شود؛ کمی بالا و پایین می‌کنیم، مبلغ پرداختی را وارد می‌کنیم و سرانجام، عددی به موجودی حسابمان اضافه می‌شود. در این میان، کمتر چیزی روی صفحه یادآوری می‌کند که شیوه‌ی نگهداری آن دارایی هم به‌اندازه‌ی قیمت خریدش اهمیت دارد. تا وقتی همه‌چیز درست کار می‌کند، تفاوت چندانی احساس نمی‌شود؛ اهمیت ماجرا اغلب وقتی روشن می‌شود که بخواهیم دارایی را جابه‌‌جا کنیم و دسترسی به آن، به تصمیم یا عملکرد یک شرکت گره خورده باشد.

برای تیمی که امروز شرکت «فور» را هدایت می‌کند، درک نگرانی بر سر شیوه‌ی نگهداری و دسترسی با دارایی یک‌شبه اتفاق نیفتاده است. پیش از آنکه محصولی با این نام در دست کاربران قرار بگیرد، اعضای مجموعه در بخشی از صنعت کار می‌کردند که معمولا دیده نمی‌‌شود؛ آن‌ها مشغول توسعه‌ی زیرساختی بودند که صرافی‌ها خریدوفروش و مدیریت دارایی را روی آن انجام می‌دهند.

عرفان زنگنه، مدیرعامل فور، آغاز مسیر فعالیت شرکت را به سال ۱۳۹۷ و توسعه‌ی زیرساخت یک کسب‌وکار صرافی در استرالیا ارجاع می‌دهد. این فعالیت یک سال بعد با تمرکز بر مدل ارائه زیرساخت خدمات تبادل (Exchange as a Service) و توسعه‌ی هسته‌ی صرافی‌های همتا‌به‌همتا (P2P) به ایران منتقل شد. همکاری با برندهای شناخته‌شده‌ای مانند زرین‌پال، اکس‌نوین و کوین‌نیک، ماحصل همین دوران است. در همین دوره‌ی پنج‌‌ساله (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳) و با کار در لایه‌های بنیادین بازار بود که تیم فور متوجه سه شکاف و چالش عمیق در شیوه‌ی سنتی مبادلات شد.

نخستین و مهم‌ترین دغدغه، مسئله‌ی امنیت و فقدان شفافیت در اثبات ذخایر (Proof of Reserve) صرافی‌های متمرکز بود. در این مدل، دارایی‌ها در کیف‌‌پول‌های گرم و اشتراکی نگهداری می‌شوند و کاربر عملا اصل دارایی را در اختیار ندارد؛ بلکه صرفا موجودی ثبت‌شده‌ای را معامله می‌کند که در واقع، بدهی صرافی به او محسوب می‌شود. رخ‌دادهای تلخی مانند ورشکستگی صرافی FTX در سال ۲۰۲۲ با سرمایه‌ی کاربران یا سرقت‌های صدها میلیون دلاری از پلتفرم‌هایی نظیر کوکوین و بایننس، به‌وضوح نشان داد که این ساختار متمرکز تا چه حد شکننده است و خطر بدون‌پشتوانه‌بودن دارایی‌ها همواره وجود دارد.

دو چالش دیگر، به‌طور مستقیم به انزوای کاربران ایرانی و تغییر رفتار معامله‌گران در سطح جهان برمی‌گشت. دردسرهای ناشی از تحریم، خطر مسدودی دارایی‌ها در کیف‌پول‌های خارجی، تجربه‌ی کاربری پیچیده و نامناسب این برنامه‌ها برای ایرانیان و از سوی دیگر، مهاجرت چشمگیر معامله‌گران به صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) برای دسترسی سریع‌تر به توکن‌های جدید و رهایی از فرایند احراز هویت (KYC)، تیم فور را به سمت یک تغییر مسیر استراتژیک هدایت کرد.

با درک خلأهای موجود، در اواخر سال ۱۴۰۳ تصمیم شرکت برای ورود به حوزه‌ی کیف پول‌های شخصی قطعی شد و فروردین ۱۴۰۴، زمان تدوین و شکل‌گیری نهایی ایده‌ی «فور» برای پاسخ به این سه دغدغه‌ی کلیدی بود. مطالعات امکان‌سنجی و طراحی جزئیات تجاری مدل تا تیر ۱۴۰۴ به‌طول انجامید؛ سپس روند توسعه‌ی محصول شروع شد و تا فروردین ۱۴۰۵ ادامه یافت؛ زمانی که نسخه‌ی اولیه‌ی کیف پول برای انجام تست‌های جامع، در اختیار گروهی از مخاطبان منتخب قرار گرفت. پس از دریافت بازخوردها و اطمینان از موفقیت ارزیابی‌ها، شرکت فور از شهریور ۱۴۰۵ به‌صورت رسمی وارد مرحله‌ی رشد و فراگیری بازار (Growth Phase) شد تا دسترسی همگانی به این خدمات را برای کاربران فراهم کند.

مدیرعامل فور تغییر رویکرد شرکت را پاسخی به یک نیاز اصیل انسانی می‌داند؛ نیازی جهان‌شمول که در آن، انسان‌ها همواره تمایل دارند بر دارایی‌های خود کنترل و اختیار تام داشته باشند. به باور او، حرکت کاربران در سطح جهان به سمت کیف‌پول‌های شخصی از یک تغییر پارادایم واقعی برای بازپس‌گیری حق استقلال مالی حکایت می‌کند. براساس همین فلسفه، مهم‌ترین ارزش شرکت فور روی مفهوم «مالکیت واقعی» بنا شد.

در اکوسیستم فور، دارایی افراد به‌جای ثبت در دیتابیسِ یک نهاد واسط، به‌طور مستقیم روی آدرس اختصاصی خودشان در شبکه‌ی بلاکچین می‌نشیند؛ بی‌شک واگذاری چنین سطحی از خودمختاری به کاربر عادی، خطرات امنیتی به‌دنبال دارد؛ اما تیمی که سال‌ها معماری مالی ساخته، به‌خوبی می‌داند که رها کردن کاربر با یک کلید خصوصی، به‌خصوص برای افراد تازه‌کار، چقدر می‌تواند پرریسک باشد. برای حل این تناقض، فور ساختارهای منعطفی نظیر فناوری شبکه‌سازی امن (MPC) را توسعه داده؛ سیستمی شبیه به یک صندوق امانات دوکلیده که نیمی از کلید نزد کاربر و نیمه‌ی دیگر در پلتفرم ذخیره می‌شود تا ضمن حفظ استقلال، امنیت دارایی نیز حتی در صورت بروز خطای انسانی تضمین شود.

گام بعدی، شکستن سد انزوای کاربران ایرانی بود. فور با این هدف طراحی شد که بتواند پلتفرمی برای اتصال مستقیم و بدون واسطه به بازارهای جهانی باشد. آن‌ها امکانی را فراهم کردند که کاربران بدون نیاز به طی کردن هفت‌خوان احراز هویت در صرافی‌های خارجی و بدون ترس از مسدود شدن دارایی‌هایشان، بتوانند به‌طور مستقیم ریال خود را به رمزارز تبدیل کنند. موتور پردازشی فور، به‌صورت لحظه‌ای، پیشنهادهای بیش از ۱۷۰ صرافی متمرکز و غیرمتمرکز را تحلیل می‌کند تا کاربر بتواند با بهترین قیمت، در میان بیش از ۲۴هزار دارایی متنوع معامله‌ی خود را انجام دهد.

با تمام این نوآوری‌ها و امکانات، آیا فور آمده است تا به عمر صرافی‌ها در ایران پایان دهد؟ عرفان زنگنه با نگاهی واقع‌بینانه به تنوع نیازهای معامله‌گران در بازار کریپتو، صراحتا چنین باوری ندارد؛ او می‌گوید:

داستان فور قرار نیست به ساخت یک کیف پول ختم شود. فور در نقشه‌ی راه خود، ایستگاه دیگری هم برای مسیر توسعه‌اش در نظر دارد. این شرکت می‌خواهد در سه تا پنج سال آینده، کیف پول وب ۳ را به هسته‌ی مجموعه‌ای گسترده‌تر از خدمات تبدیل کند؛ هسته‌ای که مالکیت دارایی همچنان در مرکز آن قرار دارد، اما راه کاربر را به سرویس‌ها و اپلیکیشن‌های مختلف دنیای وب ۳ هم باز می‌کند.

زنگنه، آینده‌ی فور را چیزی نزدیک به یک سوپراپلیکیشن وب ۳ توصیف می‌کند؛ البته فور نمی‌خواهد تمام سرویس‌های دنیای وب ۳ را از نو بسازد یا صرفا واسطه‌ای برای دسترسی به آن‌ها باشد. برنامه‌ی شرکت این است که به سرویس‌های معتبر جهانی متصل شود و هرجا لازم بود، تجربه‌ی استفاده از آن‌ها را با نیازها، محدودیت‌ها و آشنایی کاربر ایرانی بازتعریف کند؛ از ساده‌ترکردن مسیر استفاده گرفته تا کاهش بخشی از ریسک‌هایی که ممکن است هنگام ورود مستقیم به چنین محیط‌هایی با آن‌ها مواجه شود.

زنگنه تأکید می‌کند که قرار نیست هویت اصلی فور تغییر کند: «همچنان کیف پولی مبتنی بر وب ۳ خواهیم بود و تمرکزمان بر مالکیت خصوصی کاربر و انتخاب اوست که دارایی‌اش را چگونه در کیف پول شخصی خود نگهداری کند.» به‌این‌ترتیب، اگر مرحله‌ی نخست فعالیت فور، ساخت زیرساخت برای صرافی‌ها بود و مرحله‌ی بعد، آوردن همان تجربه به کیف پول کاربران، گام بعدی قرار است ساخت لایه‌ای باشد که از دل همان کیف پول، دسترسی به بخش بزرگ‌تری از اکوسیستم وب ۳ را ممکن کند؛ بی‌آنکه ایده‌ای که فور با آن شکل گرفت، یعنی اختیار کاربر بر دارایی خودش، در میان مسیر توسعه گم شود.