خطر سیل در بام جهان؛ ساخت‌وساز در دره‌های هیمالیا به فاجعه بعدی منجر می‌شود

درحالی‌که خطر وقوع سیل در هیمالیا افزایش می‌یابد، گسترش سکونتگاه‌ها در مسیر رودخانه‌ها می‌تواند زمینه‌ساز فجایع انسانی گسترده‌تری شود.

در کوهستان‌های هیمالیا، فاصله‌ی میان یک سکونتگاه امن و منطقه‌ای در معرض سیل گاهی تنها چند متر اختلاف ارتفاع است. دره‌هایی که به‌دلیل زمین هموار و دسترسی به رودخانه‌ها برای ساخت خانه، جاده و تأسیسات گردشگری مناسب به نظر می‌رسند، ممکن است هنگام وقوع سیلاب به مسیر عبور حجم عظیمی از آب و گل‌ولای تبدیل شوند.

پژوهشی تازه نشان می‌دهد که گسترش سکونتگاه‌ها و زیرساخت‌های انسانی در دره‌های هیمالیا، صدها هزار نفر را در معرض خطر سیل‌های ویرانگر قرار داده است. با ذوب‌شدن یخچال‌های طبیعی و افزایش خطر طغیان دریاچه‌های یخچالی، نگرانی‌ها درباره‌ی آینده‌ی ساکنان این مناطق بیشتر شده است.

براساس پژوهش جدید، نزدیک به ۳۰۰هزار نفر در مناطق مستعد سیل در هیمالیای نپال زندگی می‌کنند که بیش از ۱۰۰هزار نفر از آن‌ها در پایین‌دست دریاچه‌های یخچالی ساکن هستند. همچنین، مساحت مناطق ساخته‌شده‌ای که احتمال مواجهه با سیل دارند، بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ حدود ۴۶ درصد افزایش یافته است.

دریاچه‌های یخچالی بر اثر عقب‌نشینی یخچال‌های طبیعی شکل می‌گیرند. این دریاچه‌ها گاهی پشت سدهای طبیعی از جنس سنگ و رسوبات جمع می‌شوند و درصورت شکستن ناگهانی سد، حجم عظیمی از آب با سرعت به دره‌های پایین‌دست سرازیر می‌شود.

افزایش خطر فقط به تغییرات اقلیمی مربوط نیست. گسترش سکونتگاه‌ها، جاده‌ها و تأسیسات گردشگری در دره‌های کوهستانی نیز جمعیت بیشتری را در مسیر سیلاب‌ها قرار داده است.

در هیمالیا، کف دره‌ها از معدود مناطق هموار و مناسب برای ساخت‌وساز محسوب می‌شوند. به همین دلیل، با توسعه‌ی تجارت و گردشگری، جاده‌ها، خانه‌ها، مدارس، مراکز درمانی و نیروگاه‌های برق‌آبی اغلب در نزدیکی رودخانه‌ها ساخته می‌شوند؛ همان مسیرهایی که هنگام وقوع سیل و رانش زمین بیشترین خطر را دارند.

پژوهشگران برای بررسی وضعیت، از داده‌های ماهواره‌ای ساختمان‌ها و شاخصی موسوم به «ارتفاع نسبت به نزدیک‌ترین مسیر زهکشی» استفاده کردند. این روش نشان می‌دهد که ساختمان‌ها نسبت به بستر رودخانه‌های مجاور چه ارتفاعی دارند و کدام مناطق بیشتر در معرض سیلاب احتمالی قرار گرفته‌اند.

نتایج نشان می‌دهد که تصمیم‌های امروز درباره‌ی محل ساخت خانه‌ها و زیرساخت‌ها می‌تواند خطر وقوع فجایع طبیعی را در دهه‌های آینده افزایش دهد.

البته قرارگرفتن در منطقه‌ی مستعد سیل لزوماً به معنای وقوع فاجعه نیست. کیفیت ساختمان‌ها، سامانه‌های هشدار زودهنگام و برنامه‌های تخلیه‌ی اضطراری نیز بر میزان خسارت تأثیر می‌گذارند. به‌گفته‌ی پژوهشگران، شناسایی مناطق پرخطر و درنظرگرفتن احتمال سیلاب در برنامه‌ریزی شهری می‌تواند از تبدیل سکونتگاه‌های تازه‌ساخته‌شده به مناطق فاجعه‌زده‌ی آینده جلوگیری کند.