نوبل پزشکی ۲۰۲۶ به کاشفان اپتوژنتیک رسید؛ کنترل سلول‌های عصبی با نور

از اینکه ما را در توسعه بهتر و هدفمند‌تر دیجیاتو همراهی می‌کنیداز شما سپاسگزاریم.

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به «کارل دیسروت»، «پیتر هگمان» و «گئورگ ناگل» برای کشف‌های مرتبط با اپتوژنتیک اهدا شد.

جهت بهره‌مندی و دسترسی به امکانات ویژه و بخش‌های مختلف در دیجیاتو عضو ویژه دیجیاتو شوید.

جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶ به «کارل دیسروت» (Karl Deisseroth)، «پیتر هگمان» (Peter Hegemann) و «گئورگ ناگل» (Georg Nagel) برای کشف کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور و توسعه اپتوژنتیک (Optogenetics) اهدا شد.

مجمع نوبل اعلام کرد این سه پژوهشگر به‌صورت مشترک برنده جایزه امسال شده‌اند. دیسروث از مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز و دانشگاه استنفورد در آمریکا، هگمن از دانشگاه هومبولت برلین و ناگل از دانشگاه وورتسبورگ آلمان، این جایزه را برای «کشف‌هایشان درباره کانال‌های یونی کنترل‌شونده با نور و اپتوژنتیک» دریافت کردند.

اپتوژنتیک روشی است که به پژوهشگران امکان می‌دهد فعالیت سلول‌های عصبی را با نور کنترل و بررسی کنند نورون‌ها چگونه در مغز زنده بر حافظه، احساسات و رفتارها اثر می‌گذارند. کمیته نوبل می‌گوید کشف‌های این سه دانشمند پایه‌گذار دوره جدیدی در علوم اعصاب شده است.

این مسیر با کنجکاوی پیتر هگمن درباره جلبک تک‌سلولی کلامیدوموناس (Chlamydomonas) آغاز شد. او می‌خواست بداند این جلبک چگونه می‌تواند به سمت منبع نور شنا کند.

هگمان و ناگل در اوایل دهه ۲۰۰۰ پروتئینی به نام Channelrhodopsin را در این جلبک کشف کردند. این پروتئین در سطح سلول قرار دارد و دارای ویژگی خاصی است: وقتی با نور آبی روشن می‌شود، کانالی در آن باز و یون‌های باردار وارد سلول می‌شوند و یک تکانه الکتریکی ایجاد می‌کنند. پژوهشگران دریافتند که با قراردادن این پروتئین در سلول‌های مختلف، آن سلول‌ها نیز به نور حساس می‌شوند.

کارل دیسروث از این ویژگی برای کنترل سلول‌های عصبی استفاده کرد. او ژن تولید Channelrhodopsin را وارد سلول‌های عصبی موش کرد و توانست با تاباندن نور آبی، در این سلول‌ها سیگنال عصبی ایجاد کند؛ یعنی آن را به یک کلید روشن‌و‌خاموش تبدیل کرد. دیسروث این دستاورد را در سال ۲۰۰۵ منتشر کرد و دو سال بعد توانست این روش را در مغز موش‌های زنده به کار بگیرد.

روشی که از نور برای کنترل سیگنال‌های عصبی استفاده می‌کند، اکنون اپتوژنتیک نامیده می‌شود و به‌سرعت در سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته است. پژوهشگران با کمک این روش توانسته‌اند مدارهای عصبی مرتبط با برخی خاطرات، احساسات و رفتارها را شناسایی کنند؛ مدارهایی که به اختلالات عصبی و روان‌پزشکی نیز مرتبط هستند.

در پزشکی بالینی نیز پژوهشگران درحال استفاده از اپتوژنتیک برای تلاش جهت بازگرداندن بینایی در افراد دارای اختلالات بینایی هستند.

پیش از ظهور این روش، دانشمندان در قرن بیستم تلاش کرده بودند مشخص کنند کدام بخش‌های مغز مسئول چه عملکردهایی هستند، اما روش‌های موجود امکان اثبات روابط علت و معلولی را به آن‌ها نمی‌داد. در نتیجه، تصویری که از مغز به دست آمده بود بیشتر شبیه نقشه‌ای ابتدایی با پرسش‌ها و ناشناخته‌های فراوان بود.

به گفته کمیته نوبل، اپتوژنتیک درک دانشمندان از مغز را به‌طور اساسی تغییر و به پژوهشگران امکان داده است فعالیت مدارهای عصبی را با دقت بیشتری بررسی کنند.

کارل دیسروث متولد ۱۹۷۱ است و مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۹۸ و مدرک پزشکی را در سال ۲۰۰۰ از دانشگاه استنفورد دریافت کرده است. او استاد مهندسی زیستی و روان‌پزشکی و علوم رفتاری در دانشگاه استنفورد و مؤسسه پزشکی هاوارد هیوز است.

پیتر هگمن، متولد ۱۹۵۴، در سال ۱۹۸۴ از مؤسسه ماکس پلانک برای بیوشیمی در آلمان مدرک دکتری گرفت و اکنون استاد ارشد علوم اعصاب در دانشگاه هومبولت برلین است. کشف‌هایی که جایزه نوبل برای آن‌ها اعطا شده، در مؤسسه ماکس پلانک برای بیوشیمی انجام شدند.

گئورگ ناگل، متولد ۱۹۵۳، در سال ۱۹۸۸ از دانشگاه فرانکفورت مدرک دکتری گرفت و اکنون استاد فیزیولوژی مولکولی گیاهان در دانشگاه وورتسبورگ آلمان است. کشف‌های مورد تقدیر نوبل در مؤسسه ماکس پلانک برای بیوفیزیک در فرانکفورت انجام شدند.

مبلغ جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی ۲۰۲۶، ۱۲ میلیون کرون سوئد (حدود ۱.۲ میلیون دلار) است که به‌طور مساوی میان سه برنده تقسیم خواهد شد.

دانش‌آموخته‌ زبان‌شناسی‌ هستم و همان‌قدر که به «کلمه» علاقه‌مندم، از سرک‌کشیدن به گوشه‌وکنارِ جهان تکنولوژی و علم هم حظ می‌کنم.

برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.

با توجه به قطعی اینترنت، برای ثبت‌نام نیازی به تأیید ایمیل نیست.