پشت میکروفن سینما: تجربه‌ یک نابینا که گوینده توضیحات فیلم شد

محمدقاسم کفیلی، حقوقدان و کنش‌گرِ حقوق افراد با آسیب بینایی، در یادداشتی برای زومیت از تجربه تهیه فیلم توضیحدار برای نابینایان نوشته است.

اگر از افراد دارای آسیب بینایی باشید یا کسی از دوستان، آشنایان، اقوام یا خانواده‌تان دارای آسیب بینایی بوده باشد، احتمالا عبارت «فیلم توضیحدار» را دستکم یک بار شنیده‌اید. اما فیلم توضیحدار دقیقا به چه فیلمی گفته می‌شود؟

فیلم توضیحدار، یا به قول فرنگی‌هاAudio described movie به آن دسته از فیلم‌ها گفته می‌شود که یک گوینده، صحنه‌های تصویری فیلم را برای شنونده با آسیب بینایی، به گونه ای توصیف می‌کند، که فرد با آسیب بینایی، بتواند بیشترین درک ممکن را از تصویر نمایش داده شده در فیلم مورد نظر به دست آورد.

از آنجایی که همیشه تلاش کرده‌ام خود را ولو به‌سختی با تمام نا‌ملایماتی که در جامعه وجود دارد همراه کنم، حدود ۱۰ سالی می‌شود که یکی از مشتریان پر و پا قرص فیلم‌های توضیحدار ایرانی و خارجی هستم. از همین رو، در چند ماه اخیر، این افتخار را داشته‌ام تا با تیم تولید فیلم‌های توضیحدار «فیلیمو»، همکاری داشته باشم و به‌نوعی نه فقط به‌عنوان یک مخاطب، بلکه به‌عنوان یک ارزیاب، نگاهی مو‌شکافانه‌تر، به آثار منتشرشده در بستر این سکوی نمایش خانگی داشته باشم.

در نتیجه این همکاری ارزشمند، با تقاضای دوستان و تمایل قلبی خودم، تصمیم گرفتم نه‌تنها در ارزیابی فیلم‌های توضیحدار نقش داشته باشم، بلکه گام اول را در تولید فیلم‌های توضیحدار نیز بردارم. ثمره این تصمیم، انتشار نسخه توضیحدار فیلم دینامیت، به کارگردانی سید مسعود اطیابی، با گویندگی توضیحات، یا در واقع، به روایت من، محمدقاسم کفیلی بود، که هم‌اکنون در پلتفرم فیلیمو، در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد.

در ادامه می‌خواهم تجربه خود را از قرار گرفتن پشت میکروفن و خواندن متن توضیحات یک فیلم کمدی، در اختیار خواننده این یادداشت قرار بدهم.

در آغاز، پس از دریافت متن توضیحات، با نگاهی اجمالی، توضیحات را تایید کردم، و قرار ضبط گذاشته شد؛ اما آن چه در ذهن من می‌گذشت، کمی متفاوت از اتفاقی بود، که تجربه کردم.

تصور من این بود که به‌صورت یک نفس، متن را خواهم خواند، و زحمت تدوین را به صدابردار و ناظر ضبط خواهم داد؛ اما وقتی پشت میکروفن نشستم و کاغذهای بریلی که متن توضیحات را در آن نوشته بودم روی میز گذاشتم، ناظر ضبط از من خواست تا هر پلان را با مکث، و با سرعت مناسبی بخوانم تا بتوانند روی صدای فیلم، به درستی سوار کنند. نتیجه آن که در ابتدا، بی اغراق احساس کردم با یک کوه بلند مواجه شده‌ام، که بالا رفتن از آن از مصائب روزگار است؛ اما کم‌کم که سرعت لازم را پیدا کردیم و توانستیم بدون مکث پلان‌ها را ضبط کنیم، دیگر آن کوه، خیلی هم صعب‌الصعود نبود.

نکته‌ای که باید به آن اشاره کنم، این است که همکارانم در هنگام ضبط، با آغوش باز از نکاتی که من در مورد متن توضیحات می‌گفتم، یا جاهایی که نیاز به توضیح بیشتر می‌دیدم، استقبال می‌کردند و در نتیجه، علی‌رغم این که این اولین تجربه من به‌عنوان یک راوی فیلم توضیحدار بود، اما می‌توان ادعا کرد که اثر مذکور، با کمترین نقص در توضیحات، تقدیم مخاطبان شد، و من نه‌تنها به‌عنوان یک گوینده، بلکه به‌عنوان یک مخاطب فیلم توضیحدار، نهایت تلاش خود را در ایجاد درک درست برای افراد دارای آسیب بینایی، از صحنه‌های این فیلم به کار بستم و امیدوارم، توانسته باشم آنچنان که باید، مخاطب دارای آسیب بینایی را، با فیلم همراه کنم؛ چنان که بتواند خودش را یکی از اجزای صحنه‌ها تصور کند.

من به‌عنوان یک فرد نابینای مطلق، از طرفداران هنر سینما هستم؛ و چشم اانتظار روزهایی هستم، که همه افراد، فارغ از تفاوت‌ها، بتوانند از همه هنرها، حداکثر بهره را ببرند.

اگر فیلم را تماشا کردید، خوشحال خواهم شد من و همکارانم را از نظرات ارزشمند خود، مطلع کنید، تا هر چه بیشتر، در راستای افزایش کیفیت تولید آثار توضیحدار، گام برداریم.