سفره‌ای که کوچک‌تر شد؛ روایت یک‌سال زندگی زیر فشار تورم از دل داده‌های دیجی‌کالا

بررسی داده‌های سالانه دیجی‌کالا نشان می‌دهد تورم با جهش قیمت خوراکی‌ها، افت خرید پروتئین و افزایش تقاضا برای کالای دست‌دوم همراه شده است.

سال ۱۴۰۴ سالی بود که تورم دیگر فقط یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نبود؛ وارد سفره خانواده‌ها، کیف مدرسه بچه‌ها و حتی قفسه حمام‌شان شد. این‌بار روایت این تغییر را نه یک نهاد آماری رسمی، بلکه بزرگ‌ترین فروشگاه آنلاین کشور تعریف می‌کند: دیجی‌کالا در گزارش سالانه خود، با تکیه بر میلیون‌ها تراکنش واقعی کاربران، تصویری دقیق و گاهی تلخ از تغییر سبد خرید ایرانی‌ها در یک سال پرفشار به دست می‌دهد؛ سالی که به گفته این گزارش، سه فصل موازی داشت: «فشار»، «انطباق» و «پناهگاه».

برای اندازه‌گیری فشار واقعی زندگی، دیجی‌کالا قیمت چند سبد غذایی ساده برای یک خانواده چهارنفره را از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ مقایسه کرده است. نتیجه، تصویری گویا از آن‌چیزی است که آمار تورم رسمی معمولاً آن را خشک و انتزاعی جلوه می‌دهد:

هزینه یک وعده شام (قرمه‌سبزی با برنج ایرانی): از ۶۳۲ هزار تومان به ۱,۴۷۷,۰۰۰ تومان — رشد ۱۳۴ درصد

هزینه یک وعده ناهار (مرغ و برنج ایرانی): از ۳۱۹ هزار تومان به ۵۵۳ هزار تومان — رشد ۷۳ درصد

هزینه یک وعده صبحانه: از ۳۴۳ هزار تومان به ۵۶۰ هزار تومان — رشد ۶۳ درصد

حتی «وعده اقتصادی» (ماکارونی با سویا)، ارزان‌ترین گزینه سر سفره، از ۱۰۱ هزار تومان به ۱۷۶ هزار تومان رسید — رشد ۷۴ درصد

«وعده دانشجویی» (برنج خارجی با تن ماهی) هم با رشد ۱۳۹ درصدی، از ۴۵۰ هزار تومان به بیش از یک میلیون تومان رسید.

در میان اقلام خوراکی، روغن سرخ‌کردنی با ۳۰۵ درصد و کره گیاهی با ۳۰۴ درصد بیشترین جهش قیمت را در کل سال تجربه کردند؛ پس از آن‌ها، گوشت گاو و مرغ و برنج ایرانی هر کدام بیش از ۱۷۰ درصد گران‌تر شدند.

فشار قیمت، پروتئین را از اولویت اول به یک تصمیم محتاطانه تبدیل کرد. طبق داده‌های دیجی‌کالا، سهم ریالی گوشت از کل خرید خوار و بار خانوارها نسبت به سال قبل ۲۰ درصد کاهش یافت و تعداد سفارش‌های حاوی پروتئین هم ۳۴ درصد افت کرد. مردم خرید گوشت را کنار نگذاشتند، اما آن را کمتر و با فاصله بیشتر خریدند.

تورم فقط سر سفره نماند؛ ساده‌ترین نیازهای بهداشتی روزمره هم مسیر مشابهی را طی کردند:

رشد ۵۷ درصدی قیمت نوار بهداشتی از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ نشان از گران‌تر شدن بهداشت زنان دارد. گران‌تر شدنی که به طور مستقیم سلامت زنان را نشانه می‌گیرد.

شهریور ۱۴۰۴، سهم لوازم‌تحریر در سبد خرید دیجی‌کالا ۶۰ درصد بالا رفت؛ به این ترتیب بازگشت به مدرسه را برای خانواده‌ها گران‌تر کرد. داده‌های دیجی‌کالا نشان می‌دهد قیمت جامدادی ۱۳۳ درصد، دفتر ۱۲۴ درصد، خودکار ۸۴ درصد، پاک‌کن ۸۲ درصد و کیف مدرسه ۶۸ درصد نسبت به شهریور سال ۱۴۰۳ رشد کرده است.

بازار موبایل، یکی از روشن‌ترین آینه‌های تغییر رفتار مردم است. بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، فروش گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی ۴۱ درصد افت کرد؛ فروش نوکیا ۷۷ درصد و هواوی تقریباً ۱۰۰ درصد ریخت و عملاً از بازار حذف شد. فروش گوشی‌های پرچم‌دار هم ۳۴ درصد کم شد.

در سطح کلان‌تر، در سال ۱۴۰۴ تعداد فروش موبایل ۲۱ درصد و لپ‌تاپ ۱۳ درصد کاهش یافت. با اینکه داده‌ها از این حکایت دارد که ارزش ریالی فروش هر دو بالا رفته؛ اما با نگاهی دقیق‌تر مشخص می‌شود که رشد ارزش ریالی فروش، رشدی واقعی نبود، بلکه تنها با تورم بالاتر رفته است.

رفتار جست‌وجوی کاربران هم همین داستان را با زبان دیگری روایت می‌کند: جست‌وجوی کلمه «ارزان» در سال ۱۴۰۴ به ۷۴۵,۴۳۷ بار رسید (رشد ۴۴ درصد)، جست‌وجوی «تخفیف» ۱۹۷,۸۳۲ بار (رشد ۳۱ درصد) و جالب‌تر از همه، جست‌وجوی «دست دوم» با رشد ۵۱ درصدی به ۱۱۶,۰۷۸ بار رسید. طبق تحلیل خود دیجی‌کالا، رشد جست‌وجوی «دست دوم» معنادارترین عدد این بخش است: برای گروهی از جامعه، خرید کالای نو دیگر گزینه اول محسوب نمی‌شود.

در سال فشار اقتصادی، مردم خرید را متوقف نکردند؛ آن را قسط‌بندی کردند. ۲۰ درصد از کالاهای فروخته‌شده به‌صورت اعتباری چهارقسطه و ۷.۳ درصد به‌صورت یک‌قسطه خریداری شدند. استان البرز در هر چهار روش خرید اقساطی (یک‌قسطه، چهارقسطه، ترکیبی و اقساطی بانکی) رکورددار کشور بود.