تونل زمان - ۲۵ مهر؛ عکسی که زمین را دوباره به بشر شناساند

ابرنواختری که آسمان را دگرگون کرد، عکسی که زمین را شکننده نشان داد و پیام‌هایی که بی‌سیم از اقیانوس گذشتند.

گاهی یک نگاه از پشت میکروسکوپ، یک نور تازه در آسمان یا فشردن شاتر دوربین کافی است تا تصور بشر از جایگاهش تغییر کند. رد چنین لحظه‌هایی در روایت‌های امروز به‌خوبی دیده می‌شود.

مسیر پیش رو از شبکه‌های عصبی مغز تا شبکه‌ی جهانی ارتباطات امتداد دارد و میان آزمایشگاه، نیروگاه، مدار زمین و نخستین پایگاه داده‌ی سینمایی عصر اینترنت رفت‌وآمد می‌کند.

سانتیاگو رامون ای کاخال پیش از آنکه بنیان‌گذار علوم اعصاب مدرن شود، آرزوی هنرمندشدن داشت. همان دلبستگی به طراحی بعدها به ابزار علمی او بدل شد. کاخال با اصلاح روش رنگ‌آمیزی کامیلو گلژی، سلول‌های عصبی و شاخه‌های ظریفشان را زیر میکروسکوپ دید و با دقتی خیره‌کننده روی کاغذ آورد.

کاخال استدلال کرد دستگاه عصبی شبکه‌ای یکپارچه و پیوسته نیست، بلکه از سلول‌های جداگانه تشکیل شده که با یکدیگر ارتباط دارند. گلژی با چنین تفسیری موافق نبود، بااین‌حال هر دو در سال ۱۹۰۶ مشترکا نوبل فیزیولوژی یا پزشکی گرفتند. کاخال ۹۲ سال پیش در ۸۲ سالگی در مادرید درگذشت، اما طرح‌هایش هنوز در کتاب‌های علوم اعصاب چاپ می‌شوند و کنار نقشه‌های رایانه‌ای و تصاویر نوین مغز قرار می‌گیرند.

مقام‌هایی از ۴۸ کشور در ساحل کامبریا گرد آمده بودند تا ملکه الیزابت دوم روبانی را ببُرد که نماد ورود برق هسته‌ای به شبکه‌ی عمومی بود. کالدر هال با ۴ رآکتور مگناکس کار خود را آغاز کرد و ورکینگتون نخستین شهری شد که برق تولیدشده در نیروگاه را دریافت می‌کرد.

کالدر هال ۷۰ سال پیش برای عمری ۲۰ساله طراحی شده بود، ولی تا ۳۱ مارس ۲۰۰۳ و در مجموع ۴۷ سال فعالیت کرد. تجربه‌ی بهره‌برداری از آن راه را برای ساخت ۲۲ رآکتور مگناکس دیگر در ۱۰ سایت بریتانیا باز کرد.

نیروگاه اکنون وارد فرایند برچیدن شده؛ اما پرسش بنیادی‌اش همچنان زنده مانده است. چگونه می‌توان فناوری هسته‌ای را هم‌زمان اقتصادی، ایمن و قابل‌مدیریت ساخت؛ پرسشی که امروز در بحث رآکتورهای کوچک مدولار دوباره شنیده می‌شود.

فضاپیمای شنژو ۱۱ با جینگ های‌پنگ و چن دونگ راهی آزمایشگاه مداری تیانگونگ ۲ شد. دو فضانورد ۳۰ روز در تیانگونگ ۲ زندگی کردند و ماموریت کامل پس از ۳۲ روز و اندکی بیش از ۶ ساعت پایان یافت. آزمایش‌های پزشکی، پژوهش‌های علمی و تمرین نگه‌داری یک پایگاه مداری، پرواز شنژو ۱۱ را به رکورد طولانی‌ترین ماموریت سرنشین‌دار چین در زمان خود رساند. تجربه‌ی همان اقامت ده سال پیش، بخشی از دانش عملی لازم برای ساخت و اداره‌ی ایستگاه فضایی کنونی چین را فراهم آورد.

در اتاق‌های اپراتوری کلیفدن در ایرلند و گلیس‌بی در کانادا هنوز صدای انسان جابه‌جا نمی‌شد. پیام‌ها رشته‌هایی از نقطه و خط بودند که فرستنده‌های پرقدرت آن‌ها را چند هزار کیلومتر بر فراز اقیانوس می‌بردند. مارکُنی با آغاز سرویس منظم تجاری، آزمایش مشهور سال ۱۹۰۱ را به خدمتی قابل‌استفاده برای خبر و تلگراف تبدیل کرد.

راه‌اندازی شبکه در ۱۱۹ سال پیش نشان داد ارتباط دوربرد دیگر ناچار نیست به کابل زیردریایی وابسته بماند، هرچند کیفیت و پایداری ارسال‌های اولیه با شبکه‌های امروز فاصله‌ی زیادی داشت.

گوگلیلمو مارکُنی دو سال بعد نوبل فیزیک گرفت. خط میان کلیفدن و گلیس‌بی نیز به یکی از اجداد مخابرات دریایی، رادیوی دوربرد و زیرساخت بی‌سیمی تبدیل شد که اکنون از آنتن‌های زمینی تا منظومه‌های ماهواره‌ای امتداد یافته است.

نوری در صورت فلکی مارافسای چنان اوج گرفت که از مشتری درخشان‌تر شد و چند هفته حتی در روشنایی روز دیده می‌شد. یوهانس کپلر هشت روز پس از نخستین مشاهده، رصد منظم جرم را از پراگ آغاز کرد. روشنایی ظاهری آن به حدود منفی ۲٫۵ رسید و کپلر بیش از یک سال تغییراتش را دنبال کرد.

کپلر نتایج را در کتابی منتشر کرد که نامش را برای همیشه به SN 1604 پیوند زد. اخترشناسان اکنون بقایای همان انفجار نوع Ia را با تلسکوپ‌های پرتو ایکس، فروسرخ و نور مرئی بررسی می‌کنند.

ابرنواختر کپلر پس از ۴۲۲ سال همچنان آخرین ابرنواختر شناخته‌شده در راه شیری به‌شمار می‌رود که با چشم غیرمسلح دیده شده؛ رخدادی که تصور قدیمی آسمان ثابت و تغییرناپذیر را سخت‌تر از همیشه به چالش کشید.

زمین ناگهان از پشت افق خاکستری ماه بالا آمد. ویلیام اندرس که در چهارمین گردش آپولو ۸ مشغول عکاسی بود، ابتدا نمایی سیاه‌وسفید گرفت و سپس با شتاب فیلم رنگی خواست. حاصل کار «طلوع زمین» شد؛ تصویری از سیاره‌ای کوچک، آبی و ظاهرا شکننده در پهنه‌ی تاریک فضا.

اندرس ۹۳ سال پیش در هنگ‌کنگ به دنیا آمد و در مقام مهندس هسته‌ای و فضانورد به ناسا پیوست. سفر شش‌روزه‌ی او با فرانک بورمن و جیم لاول، نخستین پرواز سرنشین‌دار به مدار ماه بود و راه فرود سال ۱۹۶۹ را هموار کرد.

عکس اندرس از مرز ماموریت فضایی فراتر رفت و به نمادی برای جنبش محیط‌زیست و نگاه سیاره‌ای بدل شد. بشر برای نخستین‌بار خانه‌ی خود را از کنار جهانی دیگر می‌دید.

می کارول جمیسون پزشکی را از مهندسی جدا نمی‌دید. او مهندسی شیمی خواند، در سال ۱۹۸۱ مدرک پزشکی گرفت و پیش از انتخاب‌شدن برای گروه فضانوردان ناسا در سال ۱۹۸۷، به‌عنوان پزشک سپاه صلح در سیرالئون و لیبریا خدمت کرد. همین ترکیب مهارت‌ها او را برای پژوهش در محیط پیچیده‌ی فضا آماده ساخت.

جمیسون در ماموریت STS-47 با شاتل اندور نزدیک به ۸ روز در مدار ماند و نخستین زن سیاه‌پوستی شد که به فضا رفت. او روی سلول‌های استخوانی، بیماری حرکت فضایی و لقاح قورباغه‌ها کار کرد.

جمیسون که ۷۰ سال پیش متولد شد، پس از ترک ناسا در سال ۱۹۹۳ مسیر پژوهش، آموزش و کارآفرینی را ادامه داد و حتی در سریال «پیشتازان فضا» ظاهر شد؛ همان داستانی که در کودکی تخیل فضایی‌اش را برانگیخته بود.

پرسش کال نیدهام ساده بود. چند فیلم آلفرد هیچکاک دیده است؟ پاسخ‌دادن به همان پرسش، مجموعه‌ای شخصی از اطلاعات فیلم‌ها را به اسکریپت‌های قابل‌جست‌وجوی یونیکس رساند. نیدهام ۳۶ سال پیش برنامه را در گروه خبری یوزنت منتشر کرد تا کاربران بتوانند فهرست‌های مشارکتی بازیگران، کارگردانان و عوامل تولید را جست‌وجو کنند.

IMDb پیش از فراگیرشدن وب جهان‌گستر شکل گرفت و ارزش خود را از مشارکت جمعی و پیوند میان داده‌ها به دست آورد. پروژه در سال ۱۹۹۶ به کسب‌وکاری مستقل تبدیل شد و آمازون دو سال بعد آن را خرید.

دفترچه‌ی شخصی یک علاقه‌مند سینما اکنون یکی از شناخته‌شده‌ترین منابع اطلاعات فیلم، تلویزیون و پخش آنلاین محسوب می‌شود؛ نمونه‌ای زودهنگام از اینکه پایگاه داده‌ی ساخت‌یافته چگونه می‌تواند عادت جست‌وجوی میلیون‌ها نفر را تغییر دهد.