یک ماهواره قدیمی شوروی برای دومین‌بار در مدار زمین متلاشی شده است

یک ماهواره هواشناسی از شوروی که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۴ در مدار زمین تخریب شده بود، دوباره متلاشی شده و بقایایی جدید در فضا رها کرده است.

ماهواره‌ای قدیمی متعلق به دوران شوروی در مدار نزدیک زمین به چندین قطعه متلاشی شده است. این رویداد تازه‌ترین مورد از رشته حوادث مشابه در ماه‌های اخیر است که نشان می‌دهد احتمال برخورد ماهواره‌ها با زباله‌های فضایی ممکن است افزایش یافته باشد.

شرکت لئولبز که در زمینه پایش و آگاهی از وضعیت محیط فضایی فعالیت می‌کند، هنگام عبور ماهواره هواشناسی Meteor 2-7 از فراز یکی از پایگاه‌های خود در غرب استرالیا، وقوع یک «رویداد مولد زباله فضایی» را در موقعیت مداری شناخته‌شده این ماهواره شناسایی کرد. به گفته این شرکت، حدود «ده‌ها قطعه» در نزدیکی فضاپیما شناسایی شده‌اند. این ماهواره در سال ۱۹۸۱ توسط شوروی به فضا پرتاب شده بود.

متلاشی‌شدن متئور ۲-۷ در ادامه‌ی چندین مورد دیگر از تکه‌تکه‌شدن ماهواره‌ها در ماه‌های اخیر رخ می‌دهد؛ از جمله ماهواره جاسوسی آمریکایی یواس‌ای ۳۲ (USA 32) که به دوران جنگ سرد تعلق داشت و متلاشی‌شدن آن در سپتامبر ۲۰۲۶ تأیید شد.

لئولبز در ایکس نوشت: «این تازه‌ترین مورد از رشته رویدادهایی است که در طول شش ماه گذشته شاهدشان بوده‌ایم.» این شرکت افزود: «این رویدادها در کنار یکدیگر روندی نگران‌کننده را برای ایمنی و امنیت فضا نشان می‌دهند و بر نیاز حیاتی به پایش مستمر تأکید می‌کنند.»

جیم شل، کارشناس زباله‌های مداری، در ایکس اشاره کرد که متئور ۲-۷ پیش‌تر نیز در مارس ۲۰۰۴ متلاشی شده بود. به گفته شل، این رویداد در ارتفاع حدود ۸۵۵ کیلومتری رخ داده است که به گفته‌ی او، «تراکم فضایی زباله‌ها در آن بیشترین مقدار را دارد.»

به گزارش لئولبز، علاوه بر متلاشی‌شدن ماهواره یواس‌ای ۳۲ در ماه سپتامبر، بدنه یک موشک چینی نیز در اواخر اوت ۲۰۲۶ در مدار نزدیک زمین از هم پاشید. کمی بیش از چهار ماه پیش از آن هم یک ماهواره استارلینک اسپیس‌ایکس دچار رویدادی مشابه شده بود.

در ژانویه ۲۰۲۶ نیز یک ماهواره نظامی بازرسی از روسیه متلاشی شد؛ هرچند این اتفاق در مداری بسیار بالاتر، یعنی مدار زمین‌ثابت رخ داد.

کارشناسان سال‌هاست هشدار می‌دهند که افزایش مداوم تعداد ماهواره‌های قرارگرفته در مدار، خطر برخوردها و متلاشی‌شدن فضاپیماها را افزایش می‌دهد. چنین رویدادهایی ممکن است زنجیره‌ای از پیامدها را به دنبال داشته باشند: هرچه تعداد ماهواره‌های متلاشی‌شده بیشتر شود، قطعات زباله فضایی بیشتری تولید می‌شود و این قطعات نیز فضاپیماهای دیگر را در معرض خطر قرار می‌دهند.

داده‌ها نیز این هشدارها را تأیید می‌کنند. آژانس فضایی اروپا (ESA) در سال ۲۰۰۵ اعلام کرده بود که حدود ۱۶هزار قطعه زباله فضایی را در مدار زمین ردیابی می‌کند. هنگامی که این آژانس در سال ۲۰۲۶ آمار مشابهی را منتشر کرد، تعداد قطعات تحت ردیابی آن به بیش از ۴۴هزار مورد رسیده بود که افزایشی تقریباً ۱۸۰ درصدی محسوب می‌شود.

هرچند بیشتر این قطعات بسیار کوچک هستند، سرعت بالای حرکت آن‌ها در مدار باعث می‌شود انرژی جنبشی زیادی داشته باشند. در نتیجه، برخورد آن‌ها با فضاپیماها می‌تواند خسارت‌های جدی به بار بیاورد.

بااین‌حال، زباله‌های فضایی تنها عامل خطر نیستند. ماهواره‌ها اغلب ناچارند برای جلوگیری از برخورد با ماهواره‌های دیگر نیز مسیرشان را تغییر دهند؛ به‌ویژه اکنون که مدار نزدیک زمین روزبه‌روز شلوغ‌تر می‌شود.

«فکر می‌کنم به‌سمت وضعیتی پیش می‌رویم که در آن، برخورد با یک ماهواره فعال در منظومه ماهواره‌ای رخ خواهد داد.»

براساس اطلاعاتی که اسپیس‌ایکس اوایل سال جاری میلادی در قالب گزارشی شش‌ماهه به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا ارائه کرد، هر ماهواره استارلینک بین اول ژوئن ۲۰۲۵ تا ۳۱ مه ۲۰۲۶، سالانه بیش از ۴۰ مانور اجتناب از برخورد انجام داده است تا از برخورد با زباله‌های فضایی یا فضاپیماهای دیگر جلوگیری کند.

برخی کارشناسان باور دارند که شکست یکی از این مانورها و وقوع برخورد، دیر یا زود اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.

هیو لوئیس، متخصص پایداری فعالیت‌های فضایی و استاد فضانوردی در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا، پیش‌تر به وب‌سایت اسپیس‌دات‌کام گفته بود: «فکر می‌کنم به‌سمت وضعیتی پیش می‌رویم که در آن، برخورد با یک ماهواره فعال در منظومه ماهواره‌ای رخ خواهد داد. این اتفاق به‌دلیل تلاش‌نکردن برای جلوگیری از برخورد نخواهد بود؛ بلکه با وجود تمام این مانورها رخ خواهد داد.»

با وجود داده‌های روزبه‌روز نگران‌کننده‌تر و هشدارهای کارشناسان، شرکت‌های خصوصی و دولت‌ها در سرتاسر جهان همچنان برای پرتاب ده‌ها هزار ماهواره دیگر در هر سال برنامه‌ریزی می‌کنند تا منظومه‌های عظیم ماهواره‌ای ایجاد کنند. برای مثال، اسپیس‌ایکس بارها اعلام کرده است که قصد دارد یک میلیون ماهواره مرکز داده را در مدار زمین مستقر کند.

افزایش زباله‌های فضایی تاکنون نیز جان فضانوردان را در معرض خطر قرار داده است. در فوریه ۲۰۲۶، یک وضعیت اضطراری کوتاه‌مدت در ایستگاه فضایی تیان‌گونگ چین رخ داد. فضاپیمای حامل سه فضانورد این ایستگاه، بر اثر برخورد با قطعه‌ای از زباله‌های فضایی آسیب دید و برای سفر بازگشت ناایمن شد.