گزارش یکتانت: اختلال اینترنت باعث افت ۴۰ درصدی فروشگاه‌های اینستاگرامی و کاهش بازدید وب فارسی شد

بر اساس گزارش یکتانت، با وجود بازار ۳۲ هزار میلیارد تومانی تبلیغات، اختلالات اینترنت باعث کاهش ۴۰ درصدی فروشگاه‌های فعال اینستاگرام شده است.

در سال ۱۴۰۴، بازار تبلیغات دیجیتال ایران هم‌زمان با وقوع جنگ و اختلالات اینترنتی، فراز و نشیب‌های زیادی را تجربه کرده است. گزارش «روایت یکتانت از بازاریابی دیجیتال ایران در سال ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵» نشان می‌دهد تعداد فروشگاه‌های فعال اینستاگرامی ایران نسبت به دو سال قبل حدود ۴۰ درصد کاهش یافته و بازدید صفحات وب فارسی نیز در مقایسه با سال ۱۴۰۳ بیش از ۲۵ درصد افت کرده است. با این‌ حال، اندازه بازار تبلیغات دیجیتال ایران در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲٫۲ هزار میلیارد تومان برآورد شده است و شبکه‌های اجتماعی همچنان بزرگ‌ترین بخش آن هستند.

این گزارش از داده‌های یکتانت و چندین مجموعه فعال در تبلیغات، شبکه‌های اجتماعی و توزیع اپلیکیشن، در کنار یک پیمایش تلفنی از ۹۵۹ نفر استفاده می‌کند.

بر اساس برآورد یکتانت، شبکه‌های اجتماعی با حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان، معادل ۳۱ درصد، بیشترین سهم بازار تبلیغات دیجیتال ایران را دارند. پس از آن‌ها، رسانه‌های خرده‌فروشی با ۱۶ درصد و پلتفرم‌های ویدیویی با ۱۵٫۵ درصد قرار می‌گیرند. تبلیغات در وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها نیز سهمی ۱۲٫۴ درصدی دارد.

سهم تبلیغات گوگل ۱۱٫۸ درصد، پیامک ۷٫۴ درصد، اپ‌استورها ۴٫۴ درصد و رپورتاژ آگهی ۱٫۵ درصد برآورد شده است. این ترکیب نشان می‌دهد تبلیغات دیجیتال به وب‌سایت‌ها محدود نیست و بخش بزرگی از هزینه‌ها در محیط‌هایی صرف می‌شود که کاربران برای خرید، تماشای ویدیو یا ارتباط روزمره به آن‌ها مراجعه می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین یافته‌ها، کاهش تعداد فروشگاه‌های فعال اینستاگرامی ایران از حدود ۹۶۰ هزار در سال ۱۴۰۲ به ۵۶۴ هزار در سال ۱۴۰۴ است. گزارش، محدودیت دسترسی به اینستاگرام و قطعی‌های مکرر اینترنت را از عوامل کاهش فعالیت فروشگاه‌ها می‌داند؛ شرایطی که به توقف فعالیت برخی کسب‌وکارها یا انتقال آن‌ها به پلتفرم‌های دیگر منجر شده است.

این کاهش در شرایطی ثبت شده که در همین مقایسه دو ساله، تعداد فروشگاه‌های اینستاگرامی کشورهای دیگری مانند عراق، ترکیه، امارات و قطر افزایش یافته است.

روند تبلیغات اینستاگرام نیز از اختلال‌ها تاثیر گرفته استطبق داده‌های مورد استفاده در گزارش، از ۱۹ دی تا اواسط بهمن تعداد تبلیغات ثبت‌شده در اینستاگرام عملا صفر بوده و ارقام این دو ماه صرفا به روزهای دارای اتصال اینترنت مربوط می‌شود. ارقام اسفند نیز فقط عملکرد هشت روز نخست ماه را پوشش می‌دهند.

داده‌های یکتانت نشان می‌دهد بازدید صفحات وب فارسی از ۷۷۷ میلیارد در سال ۱۴۰۳، به ۵۶۲ میلیارد در سال ۱۴۰۴ کاهش پیدا کرده است. این رقم نسبت به سال ۱۴۰۲ نیز بیش از ۴۰ درصد کاهش یافته است. گزارش افزایش استفاده از اپلیکیشن‌ها و قطعی‌های اینترنت را از جمله دلایل این موضوع می‌داند.

شدیدترین افت بازدید روزانه در دی ثبت شده؛ زمانی که بازدید به حدود یک‌پنجم سطح پیش از قطع اینترنت رسیده است. بر اساس گزارش، بازگشت این شاخص به سطح پیشین پس از اتصال اینترنت، حدود سه هفته طول کشیده است.

در مقابل، بازدید روزانه تبلیغات در اپلیکیشن‌های داخلی در برخی دوره‌های محدودیت افزایش یافته و در بازی‌های موبایلی به بیش از دو برابر سطح پیشین رسیده است.

در این گزارش سقف افت بودجه در حوزه تبلیغات دیجیتال و هم‌چنین مدت‌زمان لازم برای بازیابی آن در جریان سه رویداد مجزا بررسی شده است. در جنگ ۱۲روزه، حداکثر افت بودجه‌های تبلیغاتی به ۸۲٫۳ درصد رسید و روند بازیابی آن ۱۶ روز طول کشید.

در حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز بیشترین میزان کاهش بودجه تبلیغات دیجیتال معادل ۸۵٫۶ درصد به ثبت رسید که زمان بازگشت و بازیابی آن ۳۷ روز به درازا کشید. در نهایت، برای جنگ ۳۹روزه سقف کاهش این بودجه‌ها ۷۷٫۲ درصد اعلام شد و فرایند بازیابی مجدد آن‌ها نیز نیازمند ۷۵ روز زمان بود.

تعریف بازیابی در این محاسبه، رسیدن هزینه‌کرد به ۸۰ درصد میانگین هفته پیش از بحران است.

بلک‌فرایدی نقطه اوج فعالیت تبلیغاتی کسب‌وکارها بوده است. در هفتم آذر ۱۴۰۴ بیش از ۱٫۵ میلیارد نمایش تبلیغ در یکتانت ثبت شده و بودجه کمپین‌های تبلیغاتی یکتانت در این روز نسبت به بلک‌فرایدی سال قبل بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته است.

در تبلیغات وب‌سایتی یکتانت، حوزه مالی، فناوری‌های مالی و بیمه با سهم ۲۶ درصدی در صدر بودجه‌ها قرار دارد. طلا، نقره و زیورآلات با ۱۳٫۸ درصد و لوازم خانگی و اداری با ۱۱٫۴ درصد در رتبه‌های بعدی هستند.

بودجه تبلیغات طلا، نقره و زیورآلات نسبت به سال قبل ۱۹۵ درصد افزایش یافته؛ یعنی تقریبا سه برابر شده است. رشد بودجه لوازم خانگی و اداری نیز ۱۵۲ درصد بوده است.

در پیمایش گزارش، ۵۷ درصد پاسخ‌دهندگان از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند. در میان استفاده‌کنندگان، ۹۲ درصد دست‌کم گاهی سراغ ChatGPT رفته‌اند.

استفاده روزانه نیز تفاوت نسلی دارد: ۳۸ درصد نسل Z، در برابر ۱۹ درصد نسل Y و ۱۲ درصد نسل X، استفاده مداوم و روزانه را گزارش کرده‌اند. کسب اطلاعات و یادگیری از مهم‌ترین کاربردهای این ابزارها بوده است.

۸۶ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند برای تهیه حساب ابزارهای هوش مصنوعی هزینه‌ای نکرده‌اند.

یافته‌های پیمایش نشان می‌دهد حدود ۶۰ درصد پاسخ‌دهندگان دست‌کم ماهی یک‌بار خرید آنلاین دارند، اما در دوره‌های قطع اینترنت، ۵۲ درصد نسل Z خرید را به تاخیر انداخته یا از آن منصرف شده‌اند. از این منظر، مساله اینترنت تنها کاهش بازدید تبلیغات نیست؛ اختلال در دسترسی، مسیر تصمیم‌گیری و خرید مشتری را نیز تغییر می‌دهد و بازیابی کسب‌وکارها را به فرایندی طولانی‌تر تبدیل می‌کند.