هواپیمایی که پس از ۱۲ سال هنوز پیدا نشده است

با گذشت سال‌ها از ناپدیدشدن بویینگ ۷۷۷ با ۲۳۹ سرنشین، پرواز MH370 همچنان یکی از مرموزترین سوانح هوایی تاریخ است.

ساعت از نیمه‌شب گذشته بود و پرواز MH370 ایرلاین مالزی، طبق برنامه، کوالالامپور را به مقصد پکن ترک می‌کرد. هواپیمای بویینگ ۷۷۷ با ۲۳۹ سرنشین در آسمان شب به مسیرش ادامه می‌داد؛ پروازی عادی که قرار بود حدود ۶ ساعت طول بکشد. اما کمتر از یک ساعت پس از برخاستن، هواپیما از صفحه‌ی رادار ناپدید شد و یکی از بزرگ‌ترین معماهای تاریخ هوانوردی شکل گرفت.

بیش از ۱۲ سال از آن شب گذشته است. تکه‌هایی از هواپیما هزاران کیلومتر دورتر از مسیر برنامه‌ریزی‌شده پیدا شده‌اند، داده‌های ماهواره‌ای محدوده‌ی احتمالی سقوط را کوچک‌تر کرده‌اند و چندین عملیات جست‌وجو در اعماق اقیانوس انجام شده است؛ اما لاشه‌ی اصلی هواپیما و جعبه‌های سیاه آن هنوز پیدا نشده‌اند.

علت ناپدیدشدن MH370 همچنان مشخص نیست. حتی با وجود فناوری‌های پیشرفته‌ی امروزی، پاسخ این پرسش که دقیقاً چه اتفاقی برای ۲۳۹ سرنشین پرواز افتاد، همچنان زیر آب‌های اقیانوس هند پنهان مانده است.

پرواز MH370 در ساعت ۰۰:۴۲ بامداد ۸ مارس ۲۰۱۴ (۱۷ اسفند ۱۳۹۲) به وقت محلی مالزی از فرودگاه بین‌المللی کوالالامپور برخاست. در هواپیما ۲۲۷ مسافر و ۱۲ خدمه حضور داشتند؛ بیشتر مسافران شهروند چین بودند. مقصد، پکن بود و در ابتدا هیچ نشانه‌ی آشکاری از وقوع حادثه دیده نمی‌شد.

حدود ۴۰ دقیقه پس از برخاستن، ارتباط رادیویی معمول هواپیما با کنترل ترافیک هوایی مالزی قطع شد. آخرین پیام صوتی شناخته‌شده از کابین خلبان، عبارتی کوتاه و عادی بود: «شب‌ بخیر، مالزی ۳۷۰.» اندکی بعد، فرستنده‌ی پاسخ‌گوی راداری هواپیما نیز از کار افتاد و دیگر اطلاعات معمول موقعیت آن در اختیار کنترل‌کنندگان قرار نگرفت.

چگونه یک هواپیمای مسافربری بزرگ، بدون ارسال پیام اضطراری و بدون مشخص‌شدن علت، از مسیرش منحرف شد و ناپدید ماند؟

اما هواپیما همان لحظه سقوط نکرده بود. داده‌های راداری نظامی نشان دادند که مسیر آن تغییر کرده و به‌جای ادامه‌ی پرواز به سمت شمال‌شرق، به سمت غرب برگشته است. هواپیما از شبه‌جزیره‌ی مالزی عبور کرد و به سوی دریای آندامان رفت؛ سپس از محدوده‌ی پوشش راداری قابل اتکا خارج شد.

در آن ساعات، خانواده‌های مسافران هنوز امیدوار بودند که هواپیما در جایی فرود آمده یا ارتباطش به‌دلیلی فنی قطع شده باشد. جست‌وجوی اولیه در دریای چین جنوبی آغاز شد؛ اما به‌تدریج روشن شد که هواپیما احتمالاً در مسیری کاملاً متفاوت حرکت کرده است. پرسش اصلی این بود: چگونه یک هواپیمای مسافربری بزرگ، بدون ارسال پیام اضطراری و بدون مشخص شدن علت، از مسیرش منحرف شد و ناپدید ماند؟

وقتی رادارها دیگر اطلاعاتی از MH370 نداشتند، سیگنال‌های ماهواره‌ای به مهم‌ترین سرنخ تحقیقات تبدیل شدند. تجهیزات ارتباطی هواپیما همچنان با ماهواره‌ای متعلق به شرکت اینمارست تبادل سیگنال‌های خودکار داشتند؛ ارتباط‌هایی که برخلاف داده‌های GPS، موقعیت دقیق هواپیما را نشان نمی‌دادند؛ اما امکان تخمین فاصله‌ی آن از ماهواره را فراهم می‌کردند.

تحلیل زمان و ویژگی‌های این سیگنال‌ها نشان داد که هواپیما ساعت‌ها پس از ناپدیدشدن از رادار به پرواز ادامه داده است. آخرین تبادل ارتباطی در ساعت ۰۸:۱۹ صبح به وقت مالزی ثبت شد. پژوهشگران با ترکیب این داده‌ها و اطلاعات دیگر، به این نتیجه رسیدند که محتمل‌ترین محدوده‌ی سقوط در جنوب اقیانوس هند قرار دارد؛ منطقه‌ای دورافتاده با عمق زیاد و شرایط جوی دشوار. بااین‌حال، این داده‌ها محل دقیق سقوط را مشخص نمی‌کردند.

جست‌وجو در این منطقه به یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های جست‌وجوی زیرآبی تاریخ تبدیل شد. استرالیا، مالزی و چین در عملیات اولیه مشارکت داشتند و تیم‌ها بخش‌های وسیعی از بستر دریا را بررسی کردند؛ اما لاشه‌ی اصلی به دست نیامد. وسعت منطقه، ناهمواری‌های کف اقیانوس و دشواری نقشه‌برداری از اعماق چند هزار متری، یافتن هواپیما را به مأموریتی بسیار پیچیده تبدیل کرده بود.

نخستین سرنخ فیزیکی مهم در اوایل ۲۰۱۵ به دست آمد؛ زمانی که قطعه‌ای از بال هواپیما در جزیره‌ی رئونیون، در غرب اقیانوس هند، پیدا شد. بررسی‌ها تأیید کردند که این قطعه، فلپرونِ بال راست MH370 بوده است. در سال‌های بعد، تکه‌های دیگری از بدنه، بال و بخش‌های مختلف هواپیما در سواحل شرق آفریقا و جزایر اقیانوس هند پیدا شدند. بررسی‌های کارشناسی، تعدادی از آن‌ها را با اطمینان بالا یا قطعی به MH370 نسبت دادند.

قطعات نشان می‌دادند که هواپیما به احتمال زیاد در جنوب اقیانوس هند سقوط کرده است؛ اما پاسخ پرسش‌های اصلی را نمی‌دادند: چه کسی یا چه عاملی مسیر هواپیما را تغییر داد؟ چرا ارتباط آن قطع شد؟ و در ساعات پایانی پرواز چه اتفاقی در کابین افتاد؟

گزارش نهایی تحقیقات ایمنی مالزی که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد، نتوانست علت واقعی ناپدیدشدن هواپیما را مشخص کند. بررسی‌ها نشان دادند که تغییر مسیر هواپیما احتمالاً تحت کنترل دستی انجام شده است؛ اما شواهد کافی برای تعیین اینکه چه کسی مسئول آن بوده یا چرا چنین اتفاقی افتاده، وجود نداشت.

گزارش همچنین نتوانست سناریوهای مختلف را به نتیجه‌ای قطعی برساند. بنابراین، نظریه‌هایی مانند نقص فنی، از دست رفتن هوشیاری سرنشینان یا دخالت عمدی همچنان در حد فرضیه باقی مانده‌اند؛ هیچ‌کدام به‌طور قطعی اثبات نشده‌اند.

در سال ۲۰۱۸، شرکت اقیانوس‌پیمایی و رباتیک زیرآبی اوشن اینفینیتی منطقه‌ی وسیعی از اقیانوس هند را جست‌وجو کرد؛ اما به لاشه‌ی اصلی نرسید. این شرکت در سال ۲۰۲۵ عملیات تازه‌ای را با توافق دولت مالزی از سر گرفت. قرارداد جدید، جست‌وجوی منطقه‌ای به وسعت حدود ۱۵ هزار کیلومتر مربع را هدف قرار داده بود؛ محدوده‌ای که کارشناسان آن را یکی از محتمل‌ترین محل‌های یافتن هواپیما ارزیابی کرده‌اند.

عملیات در دو مرحله انجام شد و در مجموع ۲۸ روز جست‌وجوی عملیاتی را در بر گرفت. طبق اعلام وزارت حمل‌ونقل مالزی در سال ۲۰۲۶، حدود ۷۵۷۱ کیلومتر مربع از بستر دریا بررسی شده بود؛ اما هیچ یافته‌ای محل لاشه‌ی هواپیما را تأیید نمی‌کرد. شرایط نامساعد دریا و آب‌وهوا نیز بارها عملیات را مختل کرده بود.

امسال، دولت مالزی توافق با اوشن اینفینیتی را برای یک سال دیگر تا اواسط ۲۰۲۷، تمدید کرد. بر اساس این توافق، شرکت تنها در صورت یافتن لاشه‌ی اصلی مستحق دریافت مبلغ توافق‌شده خواهد بود؛ روشی که به «عدم کشف، عدم پرداخت» معروف است.

با وجود گذشت بیش از ۱۲ سال، هنوز نمی‌دانیم در آخرین ساعات پرواز MH370 دقیقاً چه اتفاقی افتاد. داده‌های ماهواره‌ای، قطعات پیدا‌شده و تحقیقات گسترده، محدوده‌ی احتمالی سقوط را روشن‌تر کرده‌اند، اما پاسخ نهایی همچنان در دسترس نیست. شاید روزی ربات‌های زیرآبی لاشه‌ی هواپیما را در تاریکی اعماق اقیانوس پیدا کنند و جعبه‌های سیاه بخشی از حقیقت را آشکار سازند؛ تا آن زمان، MH370 نه فقط یک معمای هوانوردی، بلکه زخمی باز برای خانواده‌های ۲۳۹ سرنشین آن باقی خواهد ماند.