حوصله وقت گذراندن با فرزندتان را ندارید؟ هوش مصنوعی می‌تواند نقش پدر را ایفا کند

پیشنهاد یک مهندس برای شبیه‌سازی صدای خود با هوش مصنوعی به‌جای قصه‌گویی برای نوزادش، انتقادهای گسترده‌ای درباره ورود فناوری به فرزندپروری برانگیخت.

هوش مصنوعی قرار است بسیاری از کارهای روزمره‌ی ما را آسان‌تر کند، اما آیا وقت‌گذراندن با فرزندان هم کاری است که باید به ماشین‌ها سپرده شود؟ ایده‌ی یک مهندس نرم‌افزار برای استفاده از نسخه‌ی مصنوعی صدای خودش به‌جای قصه‌گفتن برای نوزادش، بحث تازه‌ای درباره‌ی نقش هوش مصنوعی در فرزندپروری و اهمیت ارتباط عاطفی میان والدین و کودکان به راه انداخته است.

به‌گزارش فیوچریسم، آلوین اسنگ، مهندس نرم‌افزار استارتاپ Factory AI، در پستی در شبکه‌ی اجتماعی ایکس تعریف کرد که همسرش از او خواسته بود برای فرزند تازه‌ متولدشده‌شان کتاب بخواند. اما او به‌جای پذیرفتن درخواست همسرش، پیشنهاد داد کتاب صوتی را از گوشی پخش کند.

وقتی همسرش اعتراض کرد که نوزاد باید صدای پدرش را بشنود، اسنگ راه‌حل دیگری مطرح کرد: «می‌توانم یک مدل صوتی آموزش بدهم.» منظور او استفاده از هوش مصنوعی برای شبیه‌سازی صدای خودش بود؛ به‌طوری‌که داستان با صدای پدر پخش شود، بدون اینکه نیازی به حضور و کتاب‌خواندن او باشد.

اسنگ در پایان پستش نوشت: «وقتی در حوزه‌ی هوش مصنوعی کار می‌کنی، فرزندپروری حس‌وحال متفاوتی دارد.» این پست که بعداً حذف شد، واکنش‌های منفی فراوانی به همراه داشت.

بسیاری از کاربران شبکه‌ی اجتماعی ایکس از اینکه پدری بخواهد یکی از ساده‌ترین فرصت‌های ارتباط با فرزندش را به هوش مصنوعی واگذار کند، انتقاد کردند.

یکی از کاربران پرسید: «مگر نباید اولین واکنش تو به‌عنوان پدر این باشد که با میل خودت برای فرزندت کتاب بخوانی و زمان بیشتری را با او بگذرانی؟» کاربر دیگری این ایده را یکی از غم‌انگیزترین مطالبی توصیف کرد که در شبکه‌ی اجتماعی ایکس خوانده است.

قصه‌گفتن فرصتی برای ایجاد ارتباط عاطفی میان والدین و فرزندان است

جس کالارکو، جامعه‌شناس و نویسنده، نیز واکنش تندی نشان داد و گفت این ماجرا نشان می‌دهد برخی افراد ترجیح می‌دهند فناوری‌هایی برای جایگزینی نقش انسان در مراقبت از دیگران بسازند، به‌جای آنکه مسئولیت برابر خود را در فرزندپروری بپذیرند.

انتقاد اصلی این بود که قصه‌گفتن برای کودک فقط انتقال محتوای یک داستان نیست. نوزاد اگرچه هنوز معنای کلمات را درک نمی‌کند، می‌تواند صدای پدر و مادرش را تشخیص دهد. از نگاه منتقدان، جایگزین‌کردن این تعامل با صدای مصنوعی ممکن است فرصت ارتباط مستقیم والدین و فرزند را کاهش دهد.

البته از ماجرای منتشرشده نمی‌توان نتیجه گرفت که استفاده از صدای مصنوعی لزوماً به رابطه‌ی عاطفی کودک و والدین آسیب می‌زند؛ موضوعی که برای اثبات آن به شواهد علمی نیاز است.

ماجرای اسنگ تنها نمونه‌ی استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت از کودکان نیست. با گسترش ابزارهای مکالمه‌ی صوتی و تولید محتوای شخصی‌سازی‌شده، برخی والدین از این فناوری‌ها برای سرگرم‌کردن فرزندان یا پاسخ‌دادن به پرسش‌های آن‌ها استفاده می‌کنند.

برای مثال، بعضی والدین اجازه می‌دهند کودکانشان مدت زیادی با حالت صوتی چت جی‌پی‌تی گفت‌وگو کنند. در نمونه‌ای دیگر، مادری نسخه‌ای هوش مصنوعی از خودش ساخته بود تا پسرش هنگام سفرهای کاری او بتواند با آن صحبت کند.

شرکت متا نیز در حال توسعه‌ی اپلیکیشنی به نام استوری‌کیت است که می‌تواند برای کودکان داستان‌های اختصاصی پیش از خواب تولید کند و آن‌ها را بخواند.

سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI هم پیش‌تر درباره‌ی استفاده‌ی گسترده از چت جی‌پی‌تی در مراقبت از پسرش صحبت کرده بود. او حتی پیشنهاد داده بود که والدین می‌توانند در مسیر بازگشت از مدرسه، به‌جای گفت‌وگوی معمول درباره‌ی اتفاقات روزانه‌ی کودک، از پادکست‌های تولیدشده با هوش مصنوعی استفاده کنند؛ پیشنهادی که با انتقادهایی روبه‌رو شد.

در سال‌های اخیر، شرکت‌های فناوری تلاش کرده‌اند هوش مصنوعی را به ابزاری برای انجام هرچه بیشتر کارهای روزمره تبدیل کنند؛ از نوشتن ایمیل و برنامه‌ریزی سفر گرفته تا رزرو خدمات و مدیریت برنامه‌های شخصی.

اما استفاده از چنین ابزارهایی در فرزندپروری پرسش متفاوتی ایجاد می‌کند: آیا فعالیتی مانند قصه‌گفتن برای نوزاد، صرفاً وظیفه‌ای زمان‌بر است که می‌توان آن را خودکار کرد؟

هوش مصنوعی می‌تواند صدای پدر را تقلید کند، اما نمی‌تواند جای حضور، توجه و محبت او را هم بگیرد

مشکل اصلی چنین رویکردی، تلاش برای صرفه‌جویی در زمانی است که اتفاقاً صرف‌کردن آن برای کودک اهمیت دارد. از این دیدگاه، حضور والدین و تعامل مستقیم با فرزند، بخشی از ارزش خود فعالیت است و نمی‌توان آن را فقط با بازتولید صدا جایگزین کرد.

البته ابزارهای صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌توانند در شرایطی مانند دوری موقت والدین از خانه کاربرد داشته باشند. بحث اصلی بر سر این است که استفاده از فناوری قرار است مکمل ارتباط خانوادگی باشد یا جانشین آن.

نکته‌ی جالب اینکه علاقه‌ی اسنگ به ترکیب دنیای هوش مصنوعی با فرزندپروری از همان زمان تولد نوزادش آشکار بود. او پیش از انتشار پست جنجالی، تصویری از خودش، همسرش و فرزند تازه‌ متولدشده‌شان در بیمارستان منتشر کرده و نوشته بود: «بعد از ساختن این‌همه عامل هوش مصنوعی، وقتش رسیده بود که یک انسان هم بسازم.»

این جمله در کنار پیشنهاد شبیه‌سازی صدای پدر، به بحثی گسترده‌تر دامن زده است: هوش مصنوعی تا کجا باید در زندگی خانوادگی ما حضور داشته باشد و کدام تجربه‌ها ارزش آن را دارند که خودمان برایشان وقت بگذاریم؟ اگر قرار بود هوش مصنوعی وقت بیشتری برای زندگی‌کردن به ما بدهد، چرا حالا می‌خواهیم همان لحظات ارزشمند را هم به آن واگذار کنیم؟