منظره سپیده‌دم و صخره‌های باستانی؛ تصویر خیره‌کننده مریخ‌نورد ناسا از سیاره سرخ

کاوشگر کیوراسیتی ناسا درحالی‌که نور ملایم صبحگاهی، چشم‌انداز مریخ را روشن کرده بود، فرصتی شگفت‌انگیز برای عکس‌برداری پیدا کرد.

تصاویری که کاوشگرهای رباتیک ما از مریخ ثبت می‌کنند، همیشه خیره‌کننده‌اند؛ به‌ویژه وقتی به خودمان یادآوری کنیم که این تصاویر از سیاره‌ای کاملاً متفاوت آمده‌اند. تازه‌ترین تصویری که تیم مأموریت مریخ‌نورد کیوراسیتی (کنجکاوی) ناسا منتشر کرده است، نمونه‌ای زیبا و فرازمینی از این تصاویر است؛ سپیده‌دم در جهانی دیگر.

تصاویر وضوح بالایی دارند و شاید از نگاه برخی تقریباً شبیه نقاشی به نظر برسند. درست مانند زمین، رنگ‌های مریخ هنگام سپیده‌دم با رنگ‌های آن در طول روز تفاوت دارند. به همین دلیل، تیم مأموریت برای حفظ ظاهر واقعی منظره در ساعات اولیه صبح، تصاویر را بدون اعمال تراز سفیدی (وایت بالانس) پردازش کرده است. این کار باعث می‌شود منظره با ظاهری نزدیک‌تر به آنچه واقعاً روی مریخ دیده می‌شود، به نمایش دربیاید.

سپیده‌دم روی زمین با رنگ‌های صورتی و قرمز آمیخته است، اما در مریخ، سپیده‌دم سفید و آبی به نظر می‌رسد. دلیل این تفاوت به همان پدیده‌ای مربوط می‌شود که باعث آبی‌بودن آسمان زمین و قرمزشدن آسمان هنگام غروب می‌شود؛ با این تفاوت که در سیاره سرخ، ماجرا برعکس است.

احتمالاً به یاد دارید که هرچند نور خورشید سفید به نظر می‌رسد، در واقع از ترکیبی از طول موج‌های مختلف یا همان رنگ‌ها تشکیل شده است. مولکول‌ها و ذرات غبار موجود در جو با طول موج‌های مختلف نور خورشید به شیوه‌های متفاوتی برهم‌کنش و آن‌ها را با زاویه‌های گوناگون منحرف می‌کنند. در نتیجه، رنگی که بیش از بقیه پراکنده می‌شود، بر ظاهر آسمان غلبه می‌کند.

روی زمین، نور آبی در طول روز بیش از سایر رنگ‌ها پراکنده می‌شود؛ اما پایین‌بودن زاویه خورشید هنگام سپیده‌دم و غروب، به آسمان رنگی متمایل به قرمز می‌دهد. بااین‌حال، جو مریخ تفاوت زیادی با جو زمین دارد. جو مریخ بسیار رقیق‌تر است و چگالی آن فقط حدود یک درصد چگالی جو زمین است؛ وضعیتی که تقریباً با حضور در ارتفاع ۳۰ کیلومتری از سطح زمین برابری می‌کند.

جو سیاره سرخ همچنین تقریباً به‌طور کامل از دی‌اکسیدکربن تشکیل شده و مقدار زیادی غبار در خود دارد. این تفاوت‌ها باعث می‌شوند نور قرمز بیش از نور آبی پراکنده شود و در نتیجه، نور مریخ در طول روز ته‌رنگی متمایل به قرمز داشته باشد. اما هنگام طلوع و غروب خورشید، نور مسیر طولانی‌تری را در جو می‌پیماید و در نهایت، رنگ سفید و آبی آن باقی می‌ماند؛ همان نوری که به این تصویر جلوه‌ای فرازمینی بخشیده است.

تصویر سپیده‌دم مریخ ۱۱ اوت، برابر با روز مریخی ۴۹۸۲ مأموریت، ثبت شد؛ یعنی تنها یک هفته پس از چهاردهمین سالگرد فرود مریخ‌نورد کیوراسیتی روی سیاره سرخ. تصویر کامل از به‌هم‌پیوستن شش عکس تشکیل شده است.

برآمدگی‌ها و صخره‌های تراشیده‌شده به‌دست باد که در تصویر دیده می‌شوند، یاردانگ نام دارند. کوه شارپ و دهانه گیل، جایی که مریخ‌نورد کیوراسیتی در آن فعالیت می‌کند، از رسوبات لایه‌لایه‌ای تشکیل شده‌اند که به دوران وجود دریاچه در این منطقه تعلق دارند. پس از خشک‌شدن دریاچه، باد لایه‌های مختلف رسوبات را نمایان کرد و کیوراسیتی اکنون در حال کاوش آن‌ها است.

سپیده‌دم روی زمین با رنگ‌های صورتی و قرمز آمیخته است، اما در مریخ، سپیده‌دم سفید و آبی به نظر می‌رسد

لایه یاردانگ به دلایل مختلف بسیار هیجان‌انگیز است؛ زیرا ویژگی‌های غیرمعمولی دارد. اشوین واساوادا، دانشمند پروژه کیوراسیتی در آزمایشگاه پیش‌رانش جت ناسا، در بیانیه‌ای گفت: «لایه یاردانگ انگار به اینجا تعلق ندارد. رنگش متفاوت است، لایه‌هایش با زاویه‌ای عجیب شیب پیدا کرده‌اند و تقریباً به نظر می‌رسد کسی آن را روی سطح چسبانده است.»

واساوادا افزود: «اما همین ویژگی‌هاست که رسیدن به آن را هیجان‌انگیز می‌کند. هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند چه چیزی این لایه را به وجود آورده، اما یکی از فرضیه‌ها می‌گوید ممکن است این لایه از خاکسترهایی تشکیل شده باشد که فوران‌های آتشفشانی باستانی بر جای گذاشته‌اند.»

کیوراسیتی همچنین به‌تازگی رکوردی تازه به ثبت رسانده است: این مریخ‌نورد به ارتفاع یک کیلومتری نسبت به نقطه مرجع ارتفاع مأموریت رسیده است؛ دستاوردی که از آن به‌عنوان بیشترین افزایش ارتفاع پیموده‌شده روی مریخ یاد می‌شود.