کمبود روغن موتور SN؛ زنگ خطر برای خودروهای مدرن در ایران

از اینکه ما را در توسعه بهتر و هدفمند‌تر دیجیاتو همراهی می‌کنیداز شما سپاسگزاریم.

اختلال در تأمین ادتیوهای وارداتی، تولید روغن‌های باکیفیت را با چالش مواجه کرده و افزایش قیمت و کاهش عرضه، نگهداری خودرو را دشوارتر می‌کند.

جهت بهره‌مندی و دسترسی به امکانات ویژه و بخش‌های مختلف در دیجیاتو عضو ویژه دیجیاتو شوید.

اختلال در تأمین ادتیوهای وارداتی، تولید روغن‌ موتور باکیفیت را با چالش مواجه کرده و افزایش قیمت و کاهش عرضه، نگهداری خودرو را دشوارتر می‌کند.

اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، پیامدهای آن می‌تواند از افزایش هزینه تعمیر و نگهداری خودرو فراتر برود و به شبکه حمل‌ونقل کشور آسیب بزند.

بازار روغن موتور ایران در ماه‌های اخیر با افزایش قیمت و اختلال در عرضه مواجه شده است؛ وضعیتی که برای مالکان خودروهای جدید، به‌ویژه خودروهای توربوشارژ و مدل‌هایی که به روغن‌های با استانداردهای عملکردی مشخص نیاز دارند، اهمیت بیشتری دارد.

در چنین شرایطی، کمبود روغن‌های باکیفیت تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ زیرا روغن موتور یکی از مواد مصرفی ضروری برای حفظ سلامت پیشرانه و تداوم استفاده از خودرو محسوب می‌شود.

یکی از عوامل مطرح‌شده برای توضیح کمبود برخی روغن‌های موتور با سطح عملکرد API SN، دشواری تأمین ادتیوهای وارداتی است.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تولید روغن موتور استاندارد صرفاً به دسترسی به روغن پایه وابسته نیست و ترکیب شیمیایی افزودنی‌ها نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در کیفیت محصول نهایی ایفا می‌کند.

نشانه‌های اختلال در بازار روغن موتور پیش‌تر نیز در گزارش‌های رسانه‌ای منعکس شده است. خبرگزاری تسنیم در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ از تصویب افزایش میانگین ۳۰ درصدی قیمت انواع روغن موتور خبر داد.

چند روز بعد، در ۱۶ اردیبهشت، همین خبرگزاری به نقل از رئیس اتحادیه روغن موتور مشهد از کاهش عرضه و افزایش ۵۰ درصدی قیمت در بازار آزاد گزارش داد.

در شهریورماه نیز تسنیم از جهش قیمت روغن موتور و دشوارتر شدن تأمین آن برای مصرف‌کنندگان نوشت. مدیرکل بازرسی سازمان حمایت، در گفت‌وگویی که ۲۲ شهریور منتشر شد، کاهش تولید و انتظارات تورمی بازار را از عوامل رشد قیمت‌ها معرفی کرد.

این گزارش‌ها وجود فشار قیمتی و اختلال در عرضه را تأیید می‌کنند؛ بااین‌حال، برای تعیین سهم دقیق کمبود ادتیوهای وارداتی در وضعیت فعلی، انتشار آمار تولید، موجودی انبارها و میزان واردات مواد اولیه از سوی تولیدکنندگان و نهادهای مسئول ضروری است.

روغن موتور از روغن پایه و مجموعه‌ای از افزودنی‌های شیمیایی تشکیل می‌شود. روغن پایه بخش اصلی محصول را تشکیل می‌دهد، اما این افزودنی‌ها هستند که بسیاری از ویژگی‌های عملکردی روغن را تأمین می‌کنند؛ از کنترل سایش و اکسیداسیون گرفته تا جلوگیری از تشکیل رسوبات و حفظ پاکیزگی قطعات داخلی موتور.

برای مثال، برخی افزودنی‌ها با تشکیل لایه‌های محافظ، سایش قطعات را کاهش می‌دهند. مواد شوینده و پراکنده‌ساز به کنترل رسوبات و معلق نگه داشتن آلودگی‌ها کمک می‌کنند و آنتی‌اکسیدان‌ها نیز روند تخریب روغن در دمای بالا را به تأخیر می‌اندازند.

شرکت تخصصی Lubrizol در توضیحات فنی خود درباره افزودنی‌های روغن موتور خودروهای سواری، به اهمیت این ترکیبات در محافظت از موتورهای مدرن، کنترل سایش زنجیر تایم، جلوگیری از پدیده احتراق زودرس در دور پایین (LSPI) و کنترل رسوبات توربوشارژر اشاره می‌کند.

بنابراین، در صورت کمبود یک افزودنی کلیدی، تولیدکننده نمی‌تواند همیشه با افزایش سهم روغن پایه یا تغییر ساده فرمولاسیون، همان محصول قبلی را عرضه کند. جایگزینی مواد اولیه به ارزیابی فنی، آزمایش‌های عملکردی و اطمینان از انطباق محصول نهایی با استاندارد موردنظر نیاز دارد.

API SN یکی از رده‌های عملکردی روغن موتور بنزینی است که مؤسسه نفت آمریکا (API) آن را در اکتبر ۲۰۱۰ معرفی کرد. این رده، در مقایسه با نسل‌های پیشین، به بهبود کنترل رسوبات در دمای بالا، کنترل اکسیداسیون و سازگاری بهتر با آب‌بندهای موتور توجه دارد.

البته باید به یک نکته مهم توجه کرد: SN به‌تنهایی گرانروی روغن را مشخص نمی‌کند. برای انتخاب روغن مناسب، علاوه‌بر رده عملکردی API، باید گرانروی SAE مانند 5W-30 یا 5W-40 و الزامات اعلام‌شده از سوی خودروساز نیز بررسی شود.

همچنین، SN جدیدترین استاندارد روغن موتور نیست. API SP در سال ۲۰۲۰ معرفی شد و برای مواردی مانند محافظت در برابر LSPI، سایش زنجیر تایم و کنترل رسوبات توربوشارژر الزامات به‌روزتری دارد. طبق راهنمای API، روغن دارای رده SP در کاربردهای مناسب می‌تواند جایگزین SN شود؛ اما انتخاب نهایی باید با دفترچه خودرو مطابقت داشته باشد.

اهمیت کمبود این محصولات در ایران از آنجا ناشی می‌شود که بخشی از خودروهای جدید و وارداتی، به روغن‌هایی با مشخصات عملکردی و گرانروی معین نیاز دارند. استفاده از روغن نامتناسب صرفاً به دلیل در دسترس بودن، لزوماً راهکار مناسبی نیست و ممکن است در بلندمدت هزینه‌های بیشتری به مالک تحمیل کند.

آمار تجارت بین‌المللی نیز نشان می‌دهد واردات افزودنی‌های روانکار بخشی از زنجیره تأمین این صنعت در ایران است.

بر اساس داده‌های پایگاه تجارت WITS بانک جهانی، ایران در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۸۴.۳ میلیون دلار افزودنی روانکار در گروه کالایی HS 381121 وارد کرده است. امارات متحده عربی، گرجستان و چین از تأمین‌کنندگان ثبت‌شده این گروه کالایی بودند.

این رقم به‌تنهایی وضعیت فعلی بازار را توضیح نمی‌دهد و نباید آن را معادل ارزش کل واردات ادتیوهای موردنیاز برای تولید روغن موتور دانست؛ بااین‌حال، نشان می‌دهد تأمین مواد افزودنی از خارج، در مقیاس صنعتی، موضوعی حاشیه‌ای نیست.

هنگامی که دسترسی به این مواد محدود می‌شود، تولیدکننده با چند انتخاب دشوار روبه‌رو خواهد شد: کاهش تولید محصول، افزایش قیمت تمام‌شده، تغییر فرمولاسیون با انجام آزمایش‌های لازم یا تلاش برای یافتن تأمین‌کنندگان جایگزین. هیچ‌کدام از این گزینه‌ها بدون هزینه نیستند و جایگزینی شتاب‌زده مواد اولیه نیز می‌تواند کیفیت محصول را تحت تأثیر قرار دهد.

روغن موتور کالایی نیست که مصرف‌کننده بتواند برای مدت نامحدود خرید آن را به تعویق بیندازد. هر خودرو برای ادامه کار به سرویس‌های دوره‌ای نیاز دارد و به‌تعویق‌افتادن تعویض روغن یا استفاده از محصول نامتناسب می‌تواند ریسک سایش، تشکیل رسوبات و آسیب به موتور را افزایش دهد.

این مسئله برای ناوگان حمل‌ونقل، خودروهای تجاری، تاکسی‌ها و خودروهای مورد استفاده در مسیرهای طولانی اهمیت بیشتری دارد.

افزایش هزینه نگهداری یا از سرویس خارج شدن بخشی از خودروها، در صورت گسترده‌شدن، می‌تواند بهره‌وری ناوگان را کاهش دهد و هزینه جابه‌جایی کالا و مسافر را بالا ببرد.

البته نمی‌توان بدون داده‌های مربوط به حجم کمبود و سهم خودروهای درگیر، از وقوع قطعی بحران سراسری حمل‌ونقل سخن گفت. اما روشن است که ادامه اختلال در تأمین یکی از اقلام ضروری نگهداری خودرو، ریسکی است که باید پیش از تبدیل شدن به مسئله‌ای گسترده‌تر مدیریت شود.

راهکار پایدار، صرفاً کنترل دستوری قیمت یا الزام فروش محصول بدون رفع مشکل مواد اولیه نیست.

تولیدکنندگان روغن موتور باید با استفاده از مسیرهای قانونی و قابل اتکای واردات، تنوع‌بخشی به منابع تأمین، ایجاد ذخایر راهبردی ادتیوها و همکاری فنی با تأمین‌کنندگان، عرضه محصولات ضروری را حفظ کنند.

در کنار آن، نهادهای مسئول نیز باید موانع تأمین مواد اولیه را شناسایی و برای جلوگیری از احتکار یا اختلال در توزیع نظارت مؤثر داشته باشند.

توسعه توان داخلی برای تولید افزودنی‌های پیشرفته نیز می‌تواند در بلندمدت بخشی از وابستگی را کاهش دهد؛ هرچند این مسیر به سرمایه‌گذاری، دانش فنی و آزمون‌های دقیق نیاز دارد و نمی‌تواند جایگزین فوری واردات مواد حیاتی شود.

در نهایت، روغن موتور باکیفیت یک کالای لوکس یا انتخابی نیست؛ بخشی از زیرساخت نگهداری خودروهای کشور است.

اگر تولیدکنندگان نتوانند روغن‌های منطبق با استانداردهای موردنیاز خودروهای جدید را به شکل مستمر عرضه کنند، هزینه آن ابتدا در بازار سرویس و تعمیر خودرو دیده خواهد شد و در صورت تداوم، می‌تواند به بهره‌وری حمل‌ونقل نیز آسیب بزند.

به همین دلیل، تأمین پایدار ادتیوها و حفظ عرضه روغن موتور استاندارد باید به اولویتی جدی برای تولیدکنندگان و سیاست‌گذاران تبدیل شود.

برای گفتگو با کاربران ثبت نام کنید یا وارد حساب کاربری خود شوید.

با توجه به قطعی اینترنت، برای ثبت‌نام نیازی به تأیید ایمیل نیست.