کشف گونه‌ای تمساح جدید در سنگ‌های به‌کاررفته برای ساخت تندیس ابوالهول

سنگ‌های آهکی که هزاران سال پیش برای ساخت اهرام مصر و مجسمه ابوالهول استخراج شدند، رازی بسیار قدیمی‌تر را در خود پنهان کرده بودند.

میلیون‌ها سال پیش از آنکه مصریان باستان اهرام جیزه و مجسمه عظیم ابوالهول را بسازند، سرزمین مصر زیر آب‌های دریایی باستانی قرار داشت و محل امروزی این بناهای تاریخی، زیستگاه جانورانی بود که مدت‌ها پیش منقرض شده‌اند. اکنون بررسی دوباره فسیلی نزدیک به صدساله، هویت یکی از این جانوران را آشکار کرده است: گونه‌ای از تمساح‌سانان باستانی که نامش را از هوروس، خدای آسمان در اساطیر مصر، گرفته است.

به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، جمجمه این جانور در دهه ۱۹۲۰ میلادی از میان سنگ‌های آهکی سازند مقطم کشف شد؛ همان سازند زمین‌شناسی که سنگ‌های موردنیاز برای ساخت اهرام جیزه و ابوالهول بزرگ از آن استخراج شده بودند.

سنگ‌های سازند مقطم حدود ۴۵ میلیون سال پیش شکل گرفتند. در آن زمان، بخش‌هایی از مصر امروزی زیر آب‌های دریای باستانی تتیس قرار داشت. پژوهشگران هنگام بررسی این لایه‌های سنگی، فسیل‌های متعددی از خزندگان پیدا کردند که یکی از آن‌ها جمجمه تقریباً کامل جانوری شبیه گاویال بود.

گاویال‌ها گروهی از تمساح‌سانان با پوزه‌های بلند و باریک هستند که در گذشته در بخش‌های وسیعی از آفریقا و اوراسیا زندگی می‌کردند. امروزه تنها دو گونه زنده از این گروه باقی مانده است.

دانشمندان در سال ۱۹۲۷ تصور کردند فسیل مصری به سرده تومیستوما (Tomistoma) تعلق دارد، به همین دلیل، نام تومیستوما کایرنزه (Tomistoma cairense) را برای جانور باستانی انتخاب کردند. اما تقریباً یک قرن بعد، بررسی دقیق‌تر جمجمه نشان داد که این طبقه‌بندی درست نبوده است.

پژوهشگران در مطالعه جدید با استفاده از سی‌تی‌اسکن، ساختار داخلی جمجمه را بررسی کردند و دریافتند که فسیل متعلق به سرده تومیستوما نیست، بلکه به شاخه‌ای متفاوت از تمساح‌سانان تعلق دارد که تاکنون به‌درستی شناسایی نشده بود.

پژوهشگران برای نام‌گذاری این گونه تازه شناسایی‌شده، از شباهتی جالب الهام گرفتند: نوک پوزه فسیل از بین رفته بود؛ درست مانند بینی مجسمه ابوالهول که قرن‌هاست اثری از آن نیست.

فیلیپ منیون، یکی از نویسندگان پژوهش، توضیح می‌دهد که همین شباهت اتفاقی باعث شد دانشمندان نام جانور را از هِرو یا هوروس، خدای آسمان در مصر باستان، بگیرند؛ شخصیتی اسطوره‌ای که احتمال می‌رود در شکل‌گیری نماد ابوالهول نقش داشته باشد.

منطقه مدیترانه برای میلیون‌ها سال زیستگاه گونه‌های متنوعی از تمساح‌سانان بود، اما تغییرات شدید محیطی در جریان بحران شوری مسینین به نابودی آن‌ها انجامید

هوروس یکی از مهم‌ترین خدایان مصر باستان بود و فراعنه خود را تجسم زنده او روی زمین می‌دانستند. پژوهشگران با الهام از این شخصیت، نام علمی هروگاویالیس کایرنسیس (Herugavialis cairensis) را برای تمساح‌سان منقرض‌شده انتخاب کردند.

کشف هویت واقعی این خزنده باستانی، اطلاعات تازه‌ای درباره تنوع تمساح‌سانان در منطقه مدیترانه در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. پل برک، نویسنده اصلی پژوهش، می‌گوید در بخش بزرگی از ۵۰ میلیون سال گذشته، منطقه مدیترانه میزبان گونه‌های متنوعی از تمساح‌سانان، ازجمله گاویال‌ها، بوده است.

در آن دوران، بخش‌های وسیعی از شمال آفریقا و جنوب اروپا زیر آب‌های کم‌عمق قرار داشتند و محیط مناسبی برای زندگی این خزندگان فراهم می‌کردند. تنوع تمساح‌سانان نیز در طول میلیون‌ها سال، همراه با تغییرات دما و سطح آب دریا دگرگون می‌شد.

اما حدود شش میلیون سال پیش، رویدادی زمین‌شناختی موسوم به «بحران شوری مسینین» شرایط منطقه را تغییر داد. در جریان این رویداد، ارتباط دریای مدیترانه با اقیانوس اطلس قطع شد و بخش زیادی از آب مدیترانه تبخیر شد. این دگرگونی گسترده به نابودی تمساح‌سانان منطقه انجامید.

شناسایی هروگاویالیس کایرنسیس نشان می‌دهد که تاریخ طبیعی سرزمین مصر بسیار قدیمی‌تر و متنوع‌تر از آن چیزی است که آثار باستانی مشهورش روایت می‌کنند. سنگ‌هایی که هزاران سال پیش برای ساخت بناهای عظیم مصر به کار رفتند، بقایای جانورانی را نیز در خود حفظ کرده‌اند که ده‌ها میلیون سال پیش در این سرزمین زندگی می‌کردند.