تونل زمان - ۲۰ مهر؛ روزی که شکستِ نکست، آینده‌ی اپل و وب را ساخت

مکعب سیاه جابز میزبان تولد وب شد، ریه‌ی آهنی جان کودکی را نجات داد و ناسا گوش به آسمان سپرد.

بعضی اختراع‌ها همان کاری را نمی‌کنند که سازندگانشان انتظار دارند. کامپیوتری کم‌فروش به زادگاه وب بدل می‌شود، ماده‌ای انفجاری راهش را به درمان قلب باز می‌کند و محفظه‌ای فلزی با دو پمپ ساده، نفس را به کودکی بازمی‌گرداند.

رقابت فضایی هم دو چهره دارد. یک ماموریت برای ثبت رکورد، ایمنی خدمه را به خطر می‌اندازد و ماموریتی دیگر با صبر و آزمون، پایه‌های حضور دائمی چین در مدار را می‌سازد.

۶۲ سال پیش، ولادیمیر کاماروف، کنستانتین فئوکتیستوف و بوریس یگوروف شانه‌به‌شانه در کابینی نشستند که ریشه‌اش به فضاپیمای تک‌نفره‌ی Vostok می‌رسید. Voskhod 1 نخستین فضاپیمایی شد که سه انسان را هم‌زمان به مدار برد. فئوکتیستوف نخستین مهندس حرفه‌ای و یگوروف نخستین پزشک حرفه‌ای حاضر در فضا بودند.

جا دادن سه صندلی بهایی سنگین داشت. سامانه‌ی پرتاب اضطراری حذف شد و خدمه بدون لباس فضایی پرواز کردند. ماموریت پس از ۱۶ گردش و ۲۴ ساعت و ۱۷ دقیقه پایان یافت، اما رکورد تبلیغاتی‌اش خطرهایی را آشکار کرد که رقابت فضایی تحمیل می‌کرد. هم‌زمان با پرواز، نیکیتا خروشچف از قدرت کنار رفت و فضانوردان را رهبری بدرقه کرد که هنگام بازگشت دیگر رهبر شوروی نبود.

۲۱ سال پیش، موشک Long March 2F دو فضانورد را از جیوچوان به مدار فرستاد. فی جون‌لونگ و نیه های‌شنگ در شنژو ۶ نخستین ماموریت چندنفره و چندروزه‌ی چین را اجرا کردند. پرواز ۴ روز و ۱۹ ساعت و ۳۳ دقیقه ادامه یافت و پس از ۷۶ گردش به دور زمین با فرود در مغولستان داخلی پایان گرفت.

اهمیت ماموریت فقط به یک صندلی اضافه محدود نبود. خدمه میان بخش‌های فضاپیما حرکت کردند، تجهیزات را آزمودند و تجربه‌ی زیستن و کارکردن طولانی‌تر در مدار را به دست آوردند.

ماژول مداری نیز پس از بازگشت آن‌ها به فعالیت ادامه داد و بنا بر گزارش رسمی چین، ۷۰۷ روز در مدار ماند. مسیر آزموده‌شده با شنژو ۶ سرانجام به اقامت‌های طولانی در ایستگاه فضایی Tiangong رسید.

۲۱۴ سال پیش، آسکانیو سوبررو در کازاله مونفراتو زاده شد. او در دهه‌ی چهارم زندگی‌اش با نیتره‌کردن گلیسرین به مایعی روغنی و به‌شدت ناپایدار رسید که نیتروگلیسیرین نام گرفت. انفجار آزمایشی بخشی از صورتش را زخمی کرد و قدرت مهارنشدنی ماده، خود کاشف را از کاربرد عملی آن به هراس انداخت.

آلفرد نوبل نیتروگلیسیرین را با ماده‌ای جاذب ترکیب کرد و در ۱۸۶۷ دینامیت را به ثبت رساند. تونل‌ها، معادن و مسیرهای راه‌آهن با نیروی همان مایع پیش رفتند.

سوی دیگر ماجرا در پزشکی پدیدار شد. پزشکان دریافتند دوزهای اندک نیتروگلیسیرین رگ‌ها را گشاد می‌کند و درد آنژین را کاهش می‌دهد. کشف سوبررو هنوز یادآور دوگانگی علم میان ویران‌کردن سنگ و نجات قلب انسان است.

۳ هزار نفر در تالار سمفونی دیویس سان‌فرانسیسکو جمع شدند تا بازگشت استیو جابز به صحنه‌ی کامپیوتر را ببینند. ۳۸ سال پیش، NeXT Computer با بدنه‌ی مکعبی سیاه، قیمت پایه‌ی ۶۵۰۰ دلار، پردازنده‌ی Motorola 68030 با فرکانس ۲۵ مگاهرتز، ۸ مگابایت رم و درایو مغناطیسی‌ـ‌نوری ۲۵۶ مگابایتی معرفی شد. بازار دانشگاهی استقبال بزرگی از سخت‌افزار نکرد.

ارزش ماندگار نکست زیر پوسته‌ی مکعب پنهان بود. محیط شیءگرای NeXTSTEP ساخت نرم‌افزار را سریع‌تر کرد و تیم برنرز-لی نخستین وب‌سرور و مرورگر و ویرایشگر وب را روی یکی از همان دستگاه‌ها ساخت.

اپل در ۱۹۹۷ نکست را خرید و فناوری نرم‌افزاری‌اش به پایه‌ای برای macOS و iOS تبدیل شد. محصولی که در فروش شکست خورد، هم مسیر بازگشت جابز را گشود و هم بخشی از زندگی دیجیتال امروز را شکل داد.

دختری ۸ ساله در بیمارستان کودکان بوستون دیگر توان منظم نفس‌کشیدن نداشت. فلج اطفال عضلات تنفسی او را از کار انداخته بود؛ اما قرارگرفتن در محفظه‌ی فلزی تازه‌ای ورق را برگرداند. کودک در کمتر از یک دقیقه دوباره منظم نفس کشید. نخستین کاربرد بالینی ریه‌ی آهنی، ۹۸ سال پیش، نشان داد فشار هوا می‌تواند موقتا جای عضلات ناتوان را بگیرد.

محفظه‌ای غول‌آسا با تغییر فشار هوا، نفس را به بیمار برمی‌گرداند

فیلیپ درینکر و لوئیس آگاسیز شاو جونیور دستگاه را با پمپ‌هایی برگرفته از ۲ جاروبرقی ساخته بودند. تغییر فشار پیرامون قفسه‌ی سینه، ریه‌ها را وادار به دم و بازدم می‌کرد. تا ۱۹۳۹ حدود هزار دستگاه در آمریکا کار می‌کرد و همه‌گیری ۱۹۵۲ با ۵۷۶۲۸ مورد ثبت‌شده، اهمیتشان را به اوج رساند. تهویه‌ی مکانیکی امروز کوچک‌تر و دقیق‌تر شده، اما همان هدف را دنبال می‌کند.

۳۴ سال پیش، دو گوش رادیویی هم‌زمان جست‌وجویی بی‌سابقه را آغاز کردند. تلسکوپ ۳۰۵ متری آرسیبو ستاره‌های نزدیک را هدف گرفت و آنتن ۳۴ متری گلدستون آسمان را برای سیگنال‌های باریک‌باند مصنوعی پایید. پیمایش مایکروویو با تفکیک‌پذیری بالا پس از بیش از ۱۵ سال برنامه‌ریزی و حدود ۶۰ میلیون دلار تحقیق‌وتوسعه وارد مرحله‌ی عملیاتی شد.

ناسا آغاز برنامه را با پانصدمین سالگرد سفر کریستف کلمب هم‌زمان کرد و از جست‌وجوی جهانی تازه سخن گفت. عمر طرح بسیار کوتاه‌تر از سفرهای اکتشافی شد.

کنگره در ۱۹۹۳ بودجه را قطع کرد، هرچند سامانه‌ها، نرم‌افزارها و متخصصان به فعالیت‌های مستقل SETI راه یافتند و Project Phoenix بخشی از جست‌وجوی هدفمند را ادامه داد. میراث برنامه در یک پاسخ قطعی نیست، بلکه در ابزارهایی مانده که شنیدن آسمان را دقیق‌تر کردند.